Nieprawidłowe naczynia krwionośne w oku mogą powstawać nie tylko w siatkówce, ale również w przedniej części oka. Rubeoza tęczówki oznacza pojawienie się nowych, patologicznych naczyń na powierzchni tęczówki. Zmiana początkowo nie powoduje żadnych dolegliwości i można ją wykryć jedynie podczas badania okulistycznego. Dlatego u osób z chorobami zwiększającymi ryzyko niedokrwienia siatkówki decydujące znaczenie mają regularne kontrole.
Rubeoza tęczówki, nazywana również neowaskularyzacją tęczówki, jest procesem tworzenia się nowych, nieprawidłowych naczyń krwionośnych na jej powierzchni.
Najczęściej proces rozpoczyna się w okolicy brzegu źrenicy. Na tym etapie kąt przesączania pozostaje zwykle drożny, a zmiany w dużej mierze cofają się po wdrożeniu leczenia. Z czasem naczynia mogą jednak obejmować kolejne części tęczówki oraz kąt przesączania – wtedy ryzyko rozwoju jaskry neowaskularnej wyraźnie rośnie, ponieważ towarzysząca im błona włóknisto-naczyniowa może z czasem obkurczyć się i trwale zamknąć kąt.
Proces neowaskularyzacji jest zazwyczaj reakcją na niedotlenienie siatkówki. Niedokrwione tkanki produkują m.in. zwiększone ilości VEGF, czyli czynnika pobudzającego powstawanie nowych naczyń. W odróżnieniu od prawidłowego unaczynienia są one kruche, nieszczelne i mają nieprawidłową budowę. Sama rubeoza tęczówki nie jest więc odmienną chorobą, lecz objawem wymagającym znalezienia przyczyny.
Na wczesnym etapie rubeoza tęczówki może nie powodować objawów zauważalnych dla pacjenta. Drobne naczynia są wtedy wykrywane przez okulistę podczas badania oka. Z tego powodu szczególne znaczenie mają kontrole u osób z chorobami zwiększającymi ryzyko niedokrwienia siatkówki.
Wraz z postępem zmian mogą wystąpić:
Dolegliwości te mogą oznaczać, że proces neowaskularyzacji jest już bardziej zaawansowany. Wzrost ciśnienia w oku może wskazywać na rozwój jaskry neowaskularnej.
Najważniejszym mechanizmem prowadzącym do rozwoju rubeozy tęczówki jest niedokrwienie siatkówki. Organizm próbuje poprawić zaopatrzenie tkanek w krew poprzez tworzenie nowych naczyń, jednak w tym przypadku proces zachodzi w sposób patologiczny.
Do najczęstszych przyczyn powstawania rubeozy tęczówki należą proliferacyjna retinopatia cukrzycowa oraz niedrożność żyły środkowej siatkówki. Rubeoza tęczówki może pojawić się także w przebiegu:
Rozpoznanie samej rubeozy tęczówki nie wystarcza więc do zaplanowania terapii. Konieczne jest ustalenie, jaki proces doprowadził do powstania nieprawidłowych naczyń w oku.
Niezbędnym elementem diagnostyki jest gonioskopia, czyli ocena kąta przesączania. U części pacjentów nieprawidłowe naczynia pojawiają się bowiem najpierw właśnie w kącie przesączania, jeszcze zanim staną się widoczne na powierzchni tęczówki. Prawidłowy wygląd tęczówki w lampie szczelinowej nie wyklucza więc neowaskularyzacji.
W trakcie wizyty lekarz mierzy także ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz ocenia dno oka. W zależności od sytuacji diagnostykę uzupełnia się m.in. o badanie OCT lub angiografię fluoresceinową. Pomagają one określić obszary niedokrwienia siatkówki i znaleźć przyczynę, której następstwem jest rubeoza tęczówki. Istotna jest również ocena stopnia zaawansowania zmian oraz ryzyka rozwoju jaskry.
Leczenie powinno obejmować zarówno zahamowanie tworzenia nowych naczyń, jak i terapię choroby, która doprowadziła do ich powstania. Samo usunięcie widocznych skutków neowaskularyzacji bez opanowania jej przyczyny nie rozwiązuje problemu.
W zależności od stanu oka stosuje się m.in. iniekcje doszklistkowe leków anty-VEGF, które ograniczają działanie czynnika odpowiedzialnego za rozwój nieprawidłowych naczyń. Powodują one szybkie cofnięcie się neowaskularyzacji, jednak ich działanie jest przejściowe i nie eliminuje przyczyny niedokrwienia. Dlatego anti-VEGF stosuje się jako element leczenia skojarzonego, często w celu szybkiego ograniczenia neowaskularyzacji i przygotowania oka do leczenia niedokrwienia. Podstawową metodą ograniczenia niedokrwiennego bodźca neowaskularyzacyjnego pozostaje laserowa fotokoagulacja siatkówki, przede wszystkim fotokoagulacja panretinalna (PRP), wykonywana w odpowiednich wskazaniach.
Jeśli doszło już do rozwoju jaskry neowaskularnej, konieczne jest również obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Stosuje się wówczas leki obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe, dobierane indywidualnie do stanu oka. W zaawansowanych przypadkach, zwłaszcza przy niewystarczającej kontroli ciśnienia za pomocą leczenia farmakologicznego, konieczne może być leczenie zabiegowe.
Rubeoza tęczówki związana z chorobami ogólnoustrojowymi wymaga ponadto odpowiedniego leczenia i kontroli choroby podstawowej.
Ponieważ początkowa rubeoza tęczówki może nie dawać wyraźnych objawów, osoby z retinopatią cukrzycową, przebytą niedrożnością naczyń siatkówki lub innymi chorobami niedokrwiennymi oka powinny ściśle przestrzegać terminów kontroli okulistycznych.
Pilnej konsultacji wymagają natomiast:
Jaskra neowaskularna, https://www.ophthalmologypoland.com.pl/Neovascular-glaucoma,213380,0,1.html, (dostęp: 11.09.2026)
Neovascular glaucoma: prevention and treatment, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8862626/, (dostęp: 11.09.2026)
Neovascular Glaucoma, https://eyewiki.aao.org/Neovascular_Glaucoma, (dostęp: 11.09.2026)
Każda podróż rozpoczyna się od jednego kroku. Zauważalna poprawa komfortu Twojego życia rozpoczyna się od bezbolesnej i niezobowiązującej konsultacji. Dowiedz się więcej, żeby wyraźniej zobaczyć problem. Widzimy się w Eyemed.
