Poranek, który zaczyna się od wrażenia, jakby ktoś w nocy użył szybkoschnącego kleju do rzęs, rzadko zwiastuje dobry dzień. Jeśli towarzyszy mu uczucie piasku pod powiekami, a każde mrugnięcie tylko potęguje dyskomfort, diagnoza zazwyczaj jest jedna: zapalenie spojówek. Zanim jednak rozpocznie się gorączkowe poszukiwanie ratunku w domowej apteczce lub w szufladzie z herbatą, warto dowiedzieć się, które metody faktycznie złagodzą dolegliwości, a które mogą jedynie dolać oliwy do ognia.
U dorosłych najczęstszą przyczyną zapalenia spojówek jest infekcja wirusowa. Można je rozpoznać po wodnistej wydzielinie i silnym zaczerwienieniu. Ponieważ na wirusy antybiotyki nie działają, domowe sposoby są istotnym elementem leczenia. Poza chłodnymi okładami z soli fizjologicznej kluczowa jest bezwzględna higiena rąk i wymiana poszewki poduszki oraz ręczników, aby nie dopuścić do samozakażenia i rozprzestrzeniania infekcji na domowników.
Zapalenie spojówek może być również spowodowane przez bakterie, jest to najczęstsza przyczyna zapaleń u małych dzieci i niemowląt. W tym przypadku wydzielina z oka jest gęsta, żółtawa, zasycha na rzęsach i rano uniemożliwia otwarcie powiek. Domowe wsparcie skupia się tu na bezpiecznym oczyszczaniu oka. Najlepiej robić to za pomocą sterylnego gazika nasączonego solą fizjologiczną, wykonując pojedynczy ruch od zewnętrznej do wewnętrznej części oka. Pozwala to skutecznie usunąć ropę bez roznoszenia jej po całej powierzchni spojówki.
Jeśli jednak oko nie ropieje, a głównym problemem jest nieznośne swędzenie, łzawienie i obrzęk obu oczu naraz, prawdopodobnie mamy do czynienia z alergią. Największą ulgę przyniosą tu tzw. sztuczne łzy bez konserwantów, które mechanicznie wypłuczą alergeny z worka spojówkowego. Chłodne kompresy również są bardzo skuteczne, obkurczają naczynia krwionośne i hamują świąd. Zamiast mrożonek z zamrażalnika, lepiej jednak wykorzystać schłodzoną w lodówce ampułkę soli fizjologicznej, którą nasączymy sterylny gazik. Alternatywnym, bezpiecznym sposobem jest przyłożenie czystej, schłodzonej łyżeczki. Metal świetnie trzyma temperaturę i jest łatwy do zdezynfekowania.
Warto jednak pamiętać, że domowe sposoby mają swoje granice. Choć w wielu domach pierwszym odruchem jest zaparzenie rumianku, w kontakcie z okiem staje się on tykającą bombą. To silny alergen, który może zamienić lekkie podrażnienie w potężny obrzęk. Podobnie jest z czarną herbatą, domowy napar nie jest sterylny, a drobinki liści czy osad z kubka to prosta droga do zaostrzenia stanu zapalnego.
Domowe sposoby najlepiej sprawdzają się w łagodnych stanach: przy lekkim zaczerwienieniu, pieczeniu wywołanym zmęczeniem czy niewielkiej ilości wydzieliny, towarzyszej przeziębiemu. Jeśli jednak mimo przemywania oka solą fizjologiczną i stosowania chłodnych okładów objawy nie ustępują w ciągu 24–48 godzin, czas odłożyć domowe metody i udać się do gabinetu.
Istnieje jednak grupa objawów, których absolutnie nie wolno leczyć „na własną rękę”. Jeśli wystąpi którykolwiek z nich, wizyta u okulisty powinna odbyć się jak najszybciej:
Należy pamiętać, że zapalenie spojówek to stan, który niewłaściwie leczony może prowadzić do zajęcia rogówki, a w konsekwencji do trwałych blizn i upośledzenia wzroku.
W przypadku infekcyjnego zapalenia spojówek dyscyplina higieniczna jest równie ważna jak stosowanie leków. Bez niej narażamy się na tzw. nadkażenia lub nieustanne przenoszenie drobnoustrojów z jednego oka do drugiego. Najważniejsze zasady to:
Lepiej zapobiegać niż leczyć, dlatego fundamentem zdrowych oczu jest świadoma higiena. Najprostszym, a zarazem najskuteczniejszym sposobem jest unikanie dotykania i pocierania oczu brudnymi rękami oraz dbałość o regularne nawilżanie ich sztucznymi łzami. Warto również pamiętać o noszeniu okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV oraz okularów ochronnych na basenie, by chronić delikatną spojówkę przed drażniącym działaniem słońca i chloru.
