Badanie ERG oka – na czym polega i co wykrywa?

Największe wyzwanie diagnostyczne stanowią choroby, które na początku nie dają widocznych objawów ani zmian w badaniach obrazowych. Jak zatem wykryć schorzenia, które stopniowo uszkadzają pojedyncze komórki siatkówki? Na czym polega badanie ERG?

Czym jest elektroretinografia?

ERG to badanie czynności elektrycznej błony światłoczułej oka, czyli siatkówki. W elektroretinografii sprawdza się, jak funkcjonują komórki odpowiedzialne za widzenie: czopki i pręciki, co pozwala wykryć chorobę, nawet jeśli w badaniach obrazujących siatkówkę nie widać nieprawidłowości.

Badanie wymaga jedynie niewielkiej współpracy ze strony pacjenta. Dzięki temu może być wykonane nawet u najmłodszych dzieci, choć może być konieczne zastosowanie krótkiego znieczulenia lub unieruchomienia w obecności rodzica.

Polega ono na rejestrowaniu impulsów elektrycznych, które powstają w siatkówce pod wpływem bodźca świetlnego. Sygnał ten mierzy elektroda rejestrująca, umieszczona na powierzchni oka, dolnej powiece lub w rowku spojówki. Żeby można było zinterpretować wynik, potrzebna jest również elektroda odniesienia (referencyjna), którą umieszcza się na skórze w okolicy oka. Stanowi ona punkt porównawczy dla sygnału z elektrody rejestrującej. Aparat określa na niej poziom bazowy aktywności elektrycznej skóry, a każdy dodatkowy sygnał, zarejestrowany przez elektrodę na oku, to już właściwa odpowiedź siatkówki na bodziec. Dodatkowo stosuje się trzecią elektrodę, uziemiającą, najczęściej umieszczaną na czole.

Kto powinien wykonać badanie ERG oka?

Badanie ERG wykonuje się zazwyczaj wtedy, gdy inne badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy siatkówka funkcjonuje prawidłowo. Najczęściej kieruje się na nie pacjentów z podejrzeniem chorób czynnościowych lub dziedzicznych schorzeń siatkówki. Do najważniejszych wskazań należą:

• podejrzenie wrodzonych i dziedzicznych dystrofii siatkówki,
• nieprawidłowa reakcja źrenic lub zaburzenia widzenia u dzieci, zwłaszcza niemowląt, u których nie da się jeszcze ocenić ostrości wzroku w innych badaniach;
• podejrzenie toksycznego uszkodzenia siatkówki, np. po długotrwałym stosowaniu leków mogących wpływać na fotoreceptory (hydroksychlorochina, niektóre leki przeciwpadaczkowe);
• ocena funkcji siatkówki przed i po leczeniu w wybranych chorobach, (np. przed terapiami genowymi, w trakcie obserwacji rzadkich schorzeń);

Warto podkreślić, że ERG nie służy do wykrywania chorób naczyniowych siatkówki, takich jak retinopatia cukrzycowa czy zakrzepy naczyń siatkówki. W tych schorzeniach podstawą diagnostyki są badania obrazowe.

Jak przebiega badanie ERG?

Badanie ERG jest bezbolesne i trwa zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, w zależności od tego, jaki typ elektroretinografii jest wykonywany. Na początku podaje się krople rozszerzające źrenice oraz krople znieczulające powierzchnię oka, dzięki czemu pacjent nie odczuwa obecności elektrody.

Następnie umieszcza się elektrody: rejestrującą odniesienia oraz uziemiającą. Razem tworzą one układ, który pozwala precyzyjnie rejestrować sygnały elektryczne generowane przez siatkówkę.

Podczas badania pacjent siedzi w ciemnym lub oświetlonym pomieszczeniu, zależnie od typu testu, a urządzenie wysyła krótkie błyski światła lub prezentuje wzory świetlne. Aparat rejestruje powstające w siatkówce impulsy i zapisuje je w formie charakterystycznych wykresów. Zadaniem pacjenta jest jedynie spokojne patrzenie przed siebie.

Jakie choroby może wykryć elektroretinografia?

Badanie ERG służy do wykrywania uszkodzenia czopków i pręcików, które może mieć różne przyczyny, od wrodzonych i dziedzicznych zaburzeń, przez choroby siatkówki, po działanie niektórych leków czy toksyn. Szczególnie ważną grupą chorób diagnozowanych za pomocą ERG są dystrofie siatkówki, czyli schorzenia, w których stopniowo pogarsza się funkcja komórek światłoczułych odpowiedzialnych za odbiór bodźców świetlnych. Za pomocą ERG wykrywa się między innymi:

• Retinopatię barwnikową – w której pręciki powoli obumierają. Na początku choroby zmiany często nie są widoczne w badaniach obrazowych, a pacjent odczuwa zawężenie pola widzenia i trudności w widzeniu po zmroku.
• Dystrofie czopkowo-pręcikowe – w tej chorobie zarówno pręciki, jak i czopki, ulegają uszkodzeniu, co prowadzi do zaburzeń widzenia barw i stopniowej utraty ostrości widzenia.
• Achromatopsję – gdzie nieprawidłowe funkcjonowanie czopków powoduje zaburzenia lub całkowitą utratę widzenia barwnego oraz nadwrażliwość na światło.
• Chorobę Stargardta – w tym przypadku degeneracja dotyczy głównie czopków w plamce, co skutkuje stopniowym pogarszaniem się widzenia centralnego.

Dzięki ERG możliwe jest wykrycie tych zmian już w bardzo wczesnym etapie.