Zaćma (zwana też kataraktą) rozwija się stopniowo, często przez miesiące lub lata. Nieleczona może postępować: im bardziej zaawansowana jest choroba, tym soczewka staje się coraz bardziej mętna. Prowadzi to do coraz większego ograniczenia widzenia i pogorszenia komfortu w czasie codziennego funkcjonowania.
Zaćma brunatna to zaawansowane stadium zaćmy jądrowej – postaci, w której zmętnienie obejmuje centralnie położone jądro soczewki. Jądro staje się wówczas twarde, silnie zmętniałe i przybiera charakterystyczne brązowe lub brunatne zabarwienie. Towarzyszy temu znaczne pogorszenie jakości widzenia, które może utrudniać wykonywanie nawet podstawowych czynności.
Zaćma brunatna oka to przypadłość, która rozwija się w jądrze soczewki, czyli jej centralnej części. Choroba nie pojawia się nagle – zazwyczaj jest wynikiem długotrwałego rozwoju zmian, które z czasem prowadzą do znacznego ograniczenia widzenia.
Zmiana barwy wynika z powolnych przemian białek soczewki. Pod wpływem procesów utleniania białka te łączą się ze sobą, tworząc większe, nieprzezroczyste skupiska, a w jądrze gromadzą się barwne produkty ich przemian. Soczewka jednocześnie twardnieje i zmienia zabarwienie: jądro początkowo może być żółtawe, a w zaawansowanym stadium staje się ciemnobrązowe. Coraz mniej przejrzyste jądro utrudnia prawidłowe przechodzenie światła do siatkówki.
Objawy zaćmy brunatnej wynikają przede wszystkim ze znacznego zmętnienia centralnej części soczewki. Wraz z postępem choroby stopniowo obniża się ostrość wzroku, a kolejne dobierane okulary szybko przestają wystarczać. Charakterystyczne jest narastanie krótkowzroczności: twardniejące jądro silniej załamuje światło, przez co pogarsza się widzenie dali. Widzenie z bliska może przejściowo ulec poprawie, choć w rzeczywistości jest objawem postępującego zmętnienia soczewki.
W zaawansowanym stadium mogą wystąpić:
Zaćma brunatna może rozwijać się w obu oczach, jednak stopień zaawansowania zmian nie musi być jednakowy.
Najważniejszym czynnikiem prowadzącym do powstania zaćmy brunatnej są wieloletnie zmiany w soczewce towarzyszące naturalnemu procesowi starzenia się organizmu. Białka soczewki stopniowo zmieniają swoją strukturę, a jądro staje się coraz twardsze i mniej przezroczyste. W najbardziej zaawansowanych przypadkach jądro przybiera barwę ciemnobrunatną, a niekiedy niemal czarną.
Na rozwój zaćmy brunatnej mogą wpływać również inne czynniki. Ryzyko zwiększają m.in.:
Rozpoznanie stawia okulista podczas pełnego badania oczu. Podstawowe znaczenie ma ocena soczewki w lampie szczelinowej, dzięki której można zobaczyć lokalizację i stopień zmętnienia oraz charakterystyczne zabarwienie jądra. Lekarz sprawdza także ostrość wzroku i ocenia, w jakim stopniu katarakta wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Przy bardzo zbrunatniałej, twardej i nieprzezroczystej soczewce standardowa ocena stanu siatkówki i plamki żółtej może być utrudniona lub wręcz niemożliwa, ponieważ światło z aparatów diagnostycznych nie jest w stanie przedostać się przez twarde jądro soczewki. W takiej sytuacji lekarz może zlecić dodatkowe badania, np. USG gałki ocznej. Z kolei przed planowaną operacją zaćmy wykonywane są również pomiary potrzebne do dobrania odpowiedniej soczewki wewnątrzgałkowej.
Zaćmę brunatną leczy się wyłącznie zabiegowo. Żadne krople, suplementy ani zmiana nawyków nie są w stanie przywrócić przejrzystości silnie zmętniałej soczewki. Podczas zabiegu usuwa się naturalną soczewkę oka i zastępuje ją dobranym indywidualnie implantem – soczewką wewnątrzgałkową.
Warto dodać, że zaawansowana zaćma brunatna może stanowić większe wyzwanie operacyjne niż mniej nasilona forma. Jądro soczewki jest bowiem bardzo twarde, co może wymagać odpowiedniego dostosowania techniki zabiegu. Z tego względu nie warto odkładać konsultacji przez wiele lat tylko dlatego, że pacjent nadal zachowuje częściową zdolność widzenia. Bardzo zaawansowana zaćma, szczególnie w stadium dojrzałym lub przejrzałym, może prowadzić także do powikłań wewnątrz oka, w tym do odczynu zapalnego i wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Do okulisty warto zgłosić się już wtedy, gdy stopniowe pogarszanie wzroku zaczyna utrudniać czytanie, prowadzenie samochodu, oglądanie telewizji, rozpoznawanie twarzy czy samodzielne wykonywanie codziennych czynności. Nie trzeba czekać, aż choroba osiągnie zaawansowane stadium. Regularne badania pozwalają wykryć zmętnienie wcześniej i zaplanować leczenie zaćmy brunatnej w odpowiednim momencie.
Jeżeli natomiast utrata widzenia nastąpiła nagle, pojawił się silny ból oka, błyski lub ubytek pola widzenia, potrzebna jest pilna konsultacja – taki przebieg nie jest typowy dla stopniowo rozwijającej się zaćmy.
Cataract, https://eyewiki.aao.org/Cataract, (dostęp: 14.09.2026)
https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobysoczewki/73341,zacma-objawy-operacja-i-zalecenia-po-zabiegu-kiedy-wraca-widzenie (dostęp: 14.09.2026)
Każda podróż rozpoczyna się od jednego kroku. Zauważalna poprawa komfortu Twojego życia rozpoczyna się od bezbolesnej i niezobowiązującej konsultacji. Dowiedz się więcej, żeby wyraźniej zobaczyć problem. Widzimy się w Eyemed.
