Przemieszczenie soczewki po operacji zaćmy – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Podczas operacji zaćmy zmętniała naturalna soczewka zostaje zastąpiona sztuczną soczewką wewnątrzgałkową. Zwykle pozostaje ona stabilnie w torebce, jednak w rzadkich przypadkach może zmienić swoje położenie. Przesunięcie soczewki po operacji zaćmy może pojawić się krótko po zabiegu lub nawet po kilku latach i wymaga oceny okulistycznej. W naszym najnowszym artykule omówimy najbardziej charakterystyczne objawy tego powikłania, jego możliwe przyczyny oraz sposoby diagnostyki i leczenia.

Czym jest dyslokacja soczewki wewnątrzgałkowej?

Dyslokacja oznacza zmianę prawidłowego położenia wszczepionej soczewki wewnątrzgałkowej. Może być ona niewielka albo znaczna. Przy podwichnięciu soczewka jest przesunięta względem środka źrenicy, ale nadal częściowo znajduje się w osi widzenia. Przy zwichnięciu implant całkowicie opuszcza swoje miejsce i najczęściej przemieszcza się w głąb oka, do komory ciała szklistego. Soczewka może przesunąć się razem z torebką, w której została umieszczona, albo poza nią, a to rozróżnienie ma znaczenie dla wyboru sposobu leczenia.

Objawy przemieszczenia soczewki – jak rozpoznać powikłanie?

Objawy zależą od stopnia i kierunku przemieszczenia implantu. Niewielka dyslokacja może początkowo pozostawać niezauważona, natomiast większa zwykle wpływa na jakość obrazu.

Gdy dojdzie do przesunięcia soczewki po operacji zaćmy, pacjent może zauważyć:

• nagłe lub stopniowe pogorszenie ostrości wzroku,
• podwójne widzenie jednym okiem,
• zniekształcenie lub drżenie obrazu,
• odblaski i efekt halo wokół źródeł światła,
• zmianę dotychczasowej wady refrakcji.

To specyficzne powikłanie może przypominać inne problemy okulistyczne. Sam charakter zaburzeń widzenia nie wystarcza więc do rozpoznania przyczyny.

Dyslokacja soczewki po operacji zaćmy – przyczyny powstawania

Do dyslokacji implantu wewnątrzgałkowego może dojść, gdy struktury odpowiedzialne za stabilne położenie soczewki lub jej torebki zostaną osłabione. Problem nie zawsze wynika z przebiegu samej operacji. Późne podwichnięcie soczewki może wystąpić nawet wiele lat po leczeniu.

Ryzyko powikłań po wszczepieniu soczewki zwiększają m.in.:

• zespół pseudoeksfoliacji (PEX) – schorzenie, w którym złogi osłabiają więzadełka podtrzymujące torebkę soczewki,
• wysoka krótkowzroczność,
• uraz oka,
• wcześniejsze operacje wewnątrzgałkowe, np. witrektomia,
• przewlekłe stany zapalne oka, np. zapalenie błony naczyniowej,
• niektóre choroby genetyczne i tkanki łącznej (np. zespół Marfana, zespół Weilla-Marchesaniego),
• osłabienie torebki lub więzadełek stwierdzone już podczas operacji zaćmy.

Jak przebiega diagnostyka przemieszczenia soczewki?

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na dokładnym badaniu okulistycznym. Lekarz pyta o moment wystąpienia objawów, wcześniejsze operacje i ewentualne urazy, a następnie ocenia soczewkę oraz pozostałe części oka.

Diagnostyka może obejmować:

• badanie ostrości wzroku i refrakcji,
• ocenę przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej,
• badanie po rozszerzeniu źrenicy,
• pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
• badanie dna oka.

Do dokładniejszej oceny położenia implantu i struktur, które go podtrzymują, okulista może wykonać dodatkowe badania obrazowe, np. OCT przedniego odcinka oka lub badanie ultrasonograficzne. Zakres diagnostyki zależy od kierunku i wielkości dyslokacji.

Leczenie i operacyjna poprawa położenia soczewki

Sposób postępowania zależy od nasilenia objawów oraz ich wpływu na widzenie. Niewielkie, stabilne przemieszczenie, które nie powoduje istotnych zaburzeń, może w wybranych przypadkach wymagać jedynie obserwacji i regularnych kontroli. Jeśli dyslokacja pogarsza widzenie lub zagraża innym strukturom oka, konieczny może być zabieg.

W zależności od sytuacji możliwa jest:

• repozycja soczewki – chirurg ustawia implant z powrotem we właściwej pozycji i, jeśli torebka nie zapewnia już odpowiedniego podparcia, mocuje go np. do twardówki lub tęczówki,
• usunięcie przemieszczonej soczewki i wszczepienie nowej, umocowanej w sposób dobrany do stanu oka.

Kiedy pilnie zgłosić się do okulisty?

Pilnej konsultacji wymaga przede wszystkim nagłe pogorszenie widzenia po operacji zaćmy. Nie należy czekać do planowej wizyty, jeśli zaburzenia pojawiły się gwałtownie albo towarzyszą im inne niepokojące dolegliwości.

Szybkiej oceny okulistycznej wymagają:

• nagła utrata lub znaczne pogorszenie widzenia,
• silny ból i zaczerwienienie oka,
• pojawienie się licznych mętów lub błysków,
• wrażenie zasłony w polu widzenia.

Takie objawy nie muszą oznaczać dyslokacji implantu, ale mogą wskazywać również na inne powikłania po wszczepieniu soczewki. Ich szybka diagnostyka pozwala ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Źródła:

https://www.mp.pl/okulistyka/wytyczne/wytyczne-i-artykuly/276870,wytyczne-stowarzyszenia-chirurgow-okulistow-polskich-dotyczace-operacji-zacmy (dostęp: 06.10.2026)

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42507533/ (dostęp: 06.10.2026)

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10113310/ (dostęp: 06.10.2026)