Retinopatia wcześniaków (ang. retinopathy of prematurity – ROP) to choroba niedojrzałej siatkówki występująca u części dzieci urodzonych przed terminem. Początkowo nie daje objawów widocznych dla rodziców, dlatego tak ważne są badania przesiewowe wykonywane w odpowiednim czasie. Wczesne wykrycie zmian pozwala obserwować ich rozwój i, gdy jest to konieczne, rozpocząć leczenie chroniące wzrok dziecka.
Czym jest retinopatia wcześniacza?
Retinopatia wcześniacza rozwija się, gdy proces tworzenia naczyń krwionośnych siatkówki po przedwczesnym porodzie przebiega nieprawidłowo. Im wcześniej rodzi się dziecko, tym mniej dojrzała jest jego siatkówka. U części wcześniaków nieprawidłowe naczynia mogą rozrastać się i prowadzić do zmian zagrażających prawidłowemu widzeniu. Schorzenie ma różne stopnie zaawansowania. Łagodniejsze zmiany mogą samoistnie się cofnąć, natomiast cięższe postacie grożą powstaniem blizn, pociąganiem siatkówki, a nawet jej odwarstwieniem. Przebyta choroba może mieć znaczenie również po latach. Retinopatia wcześniacza u dorosłych oznacza przede wszystkim odległe następstwa ROP przebytej w okresie niemowlęcym, a nie chorobę, która zaczyna się dopiero w dorosłości.
Objawy retinopatii wcześniaczej – jak rozpoznać chorobę?
We wczesnym okresie objawy retinopatii wcześniaczej nie są zauważalne podczas zwykłej obserwacji dziecka. To właśnie dlatego nie należy czekać na niepokojące zachowanie niemowlęcia, lecz wykonywać zaplanowane kontrole okulistyczne. Widoczne dla opiekunów symptomy pojawiają się zwykle dopiero przy bardziej zaawansowanych zmianach. Mogą należeć do nich:
- nieprawidłowa reakcja dziecka na bodźce wzrokowe,
- zez lub oczopląs,
- białawy odblask w źrenicy,
- wyraźne zaburzenia widzenia.
Takie objawy retinopatii wcześniaczej wymagają oceny okulistycznej, ale celem badań przesiewowych jest wykrycie ROP znacznie wcześniej – zanim rodzice będą mogli dostrzec jej następstwa.
Retinopatia wcześniacza – przyczyny powstawania i czynniki ryzyka
Podstawą rozwoju ROP jest niedojrzałość siatkówki związana z przedwczesnym urodzeniem. Jej naczynia zaczynają rozwijać się jeszcze w życiu płodowym, a proces ten trwa do późnego okresu ciąży. Przedwczesny poród zmienia warunki, w których dojrzewa siatkówka, co może zaburzyć prawidłowe tworzenie jej naczyń. Najważniejszymi czynnikami ryzyka są niski wiek ciążowy oraz mała masa urodzeniowa. Znaczenie może mieć również ciężki stan ogólny wcześniaka, niedotlenienie, zakażenia czy konieczność intensywnej tlenoterapii. Samo podawanie tlenu nie oznacza jednak, że u dziecka rozwinie się ROP.
Jak przebiega diagnostyka retinopatii wcześniaczej?
Rozpoznanie opiera się na specjalistycznym badaniu siatkówki po rozszerzeniu źrenic. Okulista ocenia, jak rozwijają się naczynia oraz czy występują zmiany charakterystyczne dla ROP. Bierze pod uwagę ich położenie, rozległość i stopień zaawansowania. Badaniami przesiewowymi obejmuje się przede wszystkim dzieci urodzone do 32. tygodnia ciąży i z masą urodzeniową do 1800 g, a także starsze i cięższe wcześniaki, u których neonatolog oceni ryzyko ROP jako wysokie. Pierwsze badanie wykonuje się zwykle w 4. tygodniu życia. Jeżeli unaczynienie siatkówki nie jest jeszcze zakończone lub lekarz rozpozna ROP, ustala kolejne kontrole. Ich odstępy mogą być krótkie, ponieważ choroba potrafi zmieniać dynamicznie. Diagnostyka nie opiera się więc na tym, czy pojawiły się objawy retinopatii wcześniaczej.
Leczenie retinopatii wcześniaczej
Nie każde dziecko z ROP wymaga zabiegu. Łagodne postacie często cofają się samoistnie i pozostają pod ścisłą obserwacją. Leczenie wdraża się, gdy charakter i zaawansowanie zmian wskazują istotne ryzyko dalszego postępu choroby.
W zależności od sytuacji stosuje się przede wszystkim:
- laseroterapię nieunaczynionej części siatkówki,
- iniekcje leków anty-VEGF do wnętrza oka,
- leczenie chirurgiczne w zaawansowanych przypadkach z odwarstwieniem siatkówki.
Po terapii konieczne są dalsze kontrole. Po zastosowaniu leków anty-VEGF kontrole prowadzi się dłużej – zwykle do ok. 65. tygodnia wieku postmenstrualnego (liczonego od początku ciąży), a jej zakończenie zależy od obrazu siatkówki i oceny okulisty.
Badania kontrolne – kiedy zgłosić się z dzieckiem do okulisty?
Wcześniak zakwalifikowany do badań przesiewowych powinien zostać zbadany w terminie wyznaczonym przez zespół neonatologiczny i okulistę. Nie należy odkładać wizyty tylko dlatego, że dziecko prawidłowo reaguje na światło i nie wykazuje widocznych problemów ze wzrokiem. Opieka okulistyczna jest ważna także po zakończeniu aktywnej fazy ROP. Dzieci urodzone przedwcześnie są bardziej narażone m.in. na wysokie wady refrakcji, różnowzroczność, zez, niedowidzenie. U części pacjentów następstwa mogą wymagać kontroli także w późniejszym wieku. Retinopatia wcześniacza u dorosłych może wiązać się z trwałymi zmianami siatkówki oraz zwiększonym ryzykiem m.in. krótkowzroczności, jaskry i odwarstwienia siatkówki, także wiele lat po przebytej chorobie. Osoby z przebytą ROP powinny regularnie kontrolować wzrok oraz informować okulistę o przebytej chorobie.
Źródła:
https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/oczy/78860,retinopatia-wczesniakow (dostęp: 05.10.2026)
Wytyczne Sekcji Okulistyki Dziecięcej i Strabologii Polskiego Towarzystwa Okulistycznego dotyczące postępowania w retinopatii wcześniaków (ROP) – uaktualnienie, https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2026/06/WYTYCZNE-ROP-2026.pdf (dostęp: 05.10.2026)
https://eyewiki.org/Retinopathy_of_Prematurity (dostęp: 05.10.2026)
Umów konsultację
Każda podróż rozpoczyna się od jednego kroku. Zauważalna poprawa komfortu Twojego życia rozpoczyna się od bezbolesnej i niezobowiązującej konsultacji. Dowiedz się więcej, żeby wyraźniej zobaczyć problem. Widzimy się w Eyemed.
