Główną częścią narządu wzroku człowieka jest gałka oczna, umieszczona na tłuszczowej wyściółce w oczodole. Jej wnętrze wypełnia ciało szkliste – galaretowata, pozbawiona naczyń krwionośnych struktura, która odgrywa ważną rolę w prawidłowym widzeniu. Ciało szkliste nadaje gałce ocznej odpowiednią objętość oraz kształt, a jednocześnie chroni jej struktury wewnętrzne przed uszkodzeniem. Zrozumienie, czym dokładnie jest ta część oka, jak jest zbudowana oraz jakie pełni funkcje, pozwala lepiej dostrzec jej rolę w codziennym odbiorze bodźców wzrokowych.
Ciało szkliste, nazywane również szklistką, to miękka, galaretowata i przezroczysta masa wypełniająca jamę ciała szklistego, zlokalizowana pomiędzy soczewką a siatkówką. Stanowi największy objętościowo element wewnątrz gałki ocznej i odpowiada za zachowanie jej prawidłowego, kulistego kształtu. Ciało szkliste składa się w około 99% z wody oraz w 1% z substancji stałych – głównie włókien kolagenowych i kwasu hialuronowego, które tworzą charakterystyczną, żelową konsystencję. Dzięki swojej lokalizacji, szklistka pełni funkcję swoistego „rusztowania” gałki ocznej: nadaje jej objętość i kształt, utrzymuje właściwe ułożenie i zapewnia jej bliski kontakt z innymi elementami oka. Ponadto funkcją ciała szklistego jest podtrzymywanie funkcjonowania siatkówki oraz wspieranie procesu optycznego, który umożliwia nam widzenie.
W budowie ciała szklistego wyróżnia się m.in. korę ciała szklistego, część centralną oraz podstawę ciała szklistego, która jest miejscem najsilniejszego połączenia z siatkówką. Budowa ciała szklistego w oku nie jest jednorodna. Obwodowo położona kora ciała szklistego charakteryzuje się większym zagęszczeniem, natomiast część centralna jest nieco rzadsza (bardziej płynna). Kora ciała szklistego tworzy swoistą granicę oddzielającą ciało szkliste od sąsiadujących struktur oka, czyli soczewki i siatkówki. Taka budowa ma istotne znaczenie, ponieważ sprzyja prawidłowemu ułożeniu poszczególnych elementów narządu wzroku oraz ich współpracy w procesie widzenia. Jak już wcześniej wspomniano, ciałko szkliste nie zawiera własnych naczyń krwionośnych. Struktura ta odżywiana jest głównie przez błonę naczyniową. Ciało szkliste składa się w większości z wody, kwasu hialuronowego oraz włókien kolagenowych, które tworzą delikatną sieć nadającą mu żelową konsystencję.
Ciało szkliste oka pełni szereg istotnych funkcji fizjologicznych. Ta bezpostaciowa, galaretowata substancja o konsystencji białka jaja kurzego jest niezbędna dla zachowania prawidłowego kształtu oraz funkcjonowania oka.
Rola ciała szklistego polega na:
Choć ciało szkliste nie posiada komórek odbierających bodźce świetlne (fotoreceptorów), ma istotny wpływ na jakość widzenia. Substancja ta jest przezroczysta, co umożliwia swobodne przechodzenie światła przez gałkę oczną i docieranie do siatkówki. Jednocześnie struktura ta pomaga utrzymywać odpowiednie odległości pomiędzy różnymi elementami oka, pozwala na zachowanie stałej długości osiowej gałki ocznej, warunkując tym samym trafienie skupionych promieni świetlnych dokładnie na powierzchnię siatkówki.
Wraz z upływem lat w ciele szklistym mogą zachodzić zmiany degeneracyjne, które wpływają na jakość widzenia. Najczęstszą nieprawidłowością występującą w obrębie tej części oka jest zmętnienie ciała szklistego. Męty w oku mogą przypominać latające „muszki”, czarne punkciki, nitki i pajęczynki czy rozproszone plamki o rozmaitej wielkości. To zagęszczone włókna kolagenowe, które na skutek procesów starzenia tracą swoje regularne ułożenie i rzucają cień na siatkówkę. Męty ciała szklistego pojawiają się najczęściej po 40. roku życia, mogą jednak występować również u osób młodszych. Problem ze zmętnieniem ciałka szklistego w oku dotyczy m.in. ludzi po urazach, cukrzyków oraz doświadczających stanów zapalnych.
Ciało szkliste się nie regeneruje i w ciągu życia ulega różnym procesom degeneracyjnym. Choć męty w ciele szklistym zwykle są związane z naturalnym procesem starzenia, wymagają obserwacji, aby wykluczyć ich związek z różnego rodzaju schorzeniami. Jeśli zauważasz ruchome mroczki w polu widzenia, może to być objaw odłączenia ciała szklistego w oku, które może zdiagnozować tylko lekarz okulista. W tym celu wykonuje on badanie dna oka w mydriazie (po rozszerzeniu źrenic).
