Zaćma to jedna z najczęstszych przyczyn pogorszenia widzenia na świecie, szczególnie u osób starszych. Wielu pacjentów po usłyszeniu diagnozy zastanawia się, czy zaćma może się cofnąć, a także czy choroba powraca po operacji lub czy może się odnowić. Wokół tego schorzenia narosło wiele mitów i niejasności. Dlatego warto uporządkować najważniejsze informacje i wyjaśnić, jak naprawdę wygląda cofanie się zaćmy oraz jakie są możliwości leczenia.
Zaćma (katarakta) to choroba oczu, która prowadzi do zmętnienia soczewki. Rozwija się stopniowo i najczęściej jest związana z procesami starzenia. Z wiekiem w naszym organizmie dochodzi do zmian mogących powodować mętnienie soczewki, co prowadzi do utraty jej przezierności. Skutkuje to pogorszeniem jakości widzenia. Niemniej jednak nie każda osoba w zaawansowanym wieku ma zaćmę. Co więcej, katarakta dotyczy nie tylko seniorów. Choroba ta występuje na każdym etapie – od okresu płodowego, przez dzieciństwo, aż po wiek dojrzały.
Do mętnienia soczewki mogą przyczynić się m.in.:
Wiele osób liczy na to, że odpowiednio dobrane krople pozwolą zatrzymać lub odwrócić mętnienie soczewki oka. Jednak współczesna medycyna nie potwierdza skuteczności takich działań. Obecnie nie istnieją krople, które powodowałyby cofnięcie zaćmy. Mogą one jedynie nawilżać powierzchnię oka lub poprawiać komfort widzenia, ale nie wpływają w istotny sposób na strukturę zmętniałej soczewki. W związku z tym odpowiedź na pytanie, czy zaćma może się cofnąć bez zabiegu, jest jednoznaczna – nie ma na razie farmakologicznej metody odwrócenia tej choroby.
Choć dieta nie jest w stanie cofnąć zmian w soczewce, może wspierać zdrowie oczu, a czasami mieć wpływ na spowolnienie postępu choroby. Odpowiednie składniki odżywcze mają znaczenie dla ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym, który jest kluczowym mechanizmem w patogenezie zaćmy starczej (Źródło: Post M., Ocena korelacji pomiędzy ryzykiem zaćmy starczej a stężeniem selenu i wariantami DNA genów selenoprotein, rozprawa doktorska, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie, Szczecin 2018).
W diecie wspierającej wzrok warto uwzględnić:
W badaniach obserwacyjnych wskazuje się, że zdrowy styl życia może opóźniać rozwój zmian w obszarze soczewki. Jednak wprowadzenie zmian w diecie nie zatrzymuje procesu mętnienia soczewki i nie powoduje cofnięcia katarakty. Dlatego pytanie, czy zaćma może się cofnąć, nadal pozostaje bez pozytywnej odpowiedzi w kontekście diety.
Obecnie jedyną skuteczną metodą leczenia jest chirurgiczne usunięcie zaćmy i zastąpienie zmętniałej soczewki implantem wewnątrzgałkowym. Wbrew powszechnym obawom, zabieg jest szybki, małoinwazyjny i bezpieczny. Zabiegi usunięcia zaćmy przeprowadzane są na bloku operacyjnym w chirurgii jednego dnia, w znieczuleniu miejscowym. Chirurg wykonuje niewielkie nacięcie rogówki, zazwyczaj o wielkości od 1,5 mm do 3 mm. Poprzez ten otwór usuwa się soczewkę i umieszcza implant. Skuteczność operacji w poprawie widzenia jest bardzo wysoka. To aktualnie jedyna metoda trwałego przywrócenia ostrości wzroku u pacjentów z zaćmą.
Po operacji zaćmy część pacjentów może mieć wrażenie, że choroba wraca. Najczęstsze objawy to:
W rzeczywistości nie jest to ponowne pojawienie się katarakty, a tzw. zaćma wtórna. Jest to jedno z najczęstszych późnych następstw operacji zaćmy – szacuje się, że w ciągu kilku lat od zabiegu może dotykać nawet 20–40% pacjentów dorosłych. Dotyczy ona zmętnienia tylnej torebki soczewki pozostawionej podczas zabiegu. Soczewka wewnątrzgałkowa nie rozwija klasycznej zaćmy jak soczewka naturalna, choć w rzadkich przypadkach mogą występować zmiany wpływające na jej przejrzystość. W trakcie operacji stosuje się nowoczesny implant, wykonany ze specjalnych materiałów syntetycznych. Ma on za zadanie przejąć funkcje usuniętej soczewki, czyli przywrócić wyraźne widzenie. Na szczęście zaćmę wtórną można szybko i skutecznie usunąć za pomocą krótkiego zabiegu laserowego (kapsulotomia Nd:YAG), który przeprowadzany jest ambulatoryjnie.
Jak wspomnieliśmy wielokrotnie, zaćma nie cofnie się samoistnie. Długie odkładanie operacji może prowadzić do pogorszenia jakości życia i poważnych konsekwencji zdrowotnych. W zaawansowanych przypadkach katarakta może utrudniać podstawowe czynności, takie jak czytanie czy prowadzenie samochodu. Co gorsza, nieleczona może prowadzić nawet do ślepoty. Dlatego, jeżeli jest ona przyczyną znaczących zaburzeń widzenia, należy rozważyć leczenie chirurgiczne.
