Wniknięcie ciał obcych do oka to jeden z najczęstszych urazów mechanicznych związanych z narządem wzroku. Może to być drobny pyłek, piasek czy zanieczyszczenia budowlane, które mogą umiejscowić się w worku spojówkowym, na rogówce lub w oczodole. Obecność ciała obcego w oku objawia się bólem, łzawieniem i dyskomfortem. Warto wiedzieć, jak zachować spokój w takich sytuacjach i jakie kroki podjąć, aby bezpiecznie usunąć ciało obce i uniknąć powikłań.
Mianem ciała obcego w oku określa się każdy przedmiot bądź substancję, która nie należy do naturalnej budowy gałki ocznej, a dostała się do jej wnętrza. Może to stać się w wyniku wypadku, nieuwagi czy uprawiania sportu i rekreacji na świeżym powietrzu, a ciała obce mogą być różnego rodzaju. W większości przypadków są to niewielkie cząstki, których nie zauważamy, takie jak drobina kurzu, pyłki kwiatów, fragmenty traw czy ziarnko piasku, które po dostaniu się do oka na ogół są łatwe do wyjęcia.
Dzieje się tak szczególnie w czasie wietrznej pogody oraz podczas przebywania w miejscach o dużym zapyleniu i zanieczyszczeniu powietrza. Zdarza się, że ciałem obcym w oku są bardzo małe owady i fragmenty owadzich skrzydeł – na przykład podczas jazdy na rowerze bez okularów ochronnych. Ciało obce może dostać się do gałki ocznej również wskutek braku ochrony podczas wykonywania prac budowlanych, stolarskich, spawalniczych, szlifowania, wiercenia, cięcia metalu itp.
Do najpoważniejszych urazów należą wewnątrzgałkowe ciała obce, które wnikają w tkanki głęboko, z dużą siłą i zagrażają prawidłowemu widzeniu. Mogą to być np. opiłki metalu czy kawałki drewna. Ciało obce może znaleźć się w oku także w wyniku urazu, wypadku lub różnorodnych zdarzeń losowych. Może to być np. odłamek szkła, substancje chemiczne lub cokolwiek innego, co dostało się do oka.
Wniknięcie ciała obcego do gałki ocznej wywołuje szereg dolegliwości, które warto znać, aby szybko zareagować. Objawy mogą być różne w zależności od wielkości ciała obcego i miejsca, w którym się znajduje. Tego typu elementy mogą np. utknąć pod powieką, dostać się do oczodołu albo umiejscowić w nabłonku rogówki. Do najczęstszych objawów ciała obcego w oku należą:
W przypadku usuwania ciała obcego z oka (sobie lub drugiej osobie) należy pamiętać o przestrzeganiu procedur, które stosuje się również przy innych urazach. Przede wszystkim przed przystąpieniem do prac należy bardzo dokładnie umyć ręce wodą i mydłem. Pozwala to w znacznym stopniu usunąć bakterie i inne drobnoustroje, które mogłyby być potencjalnie zakaźne. Należy powstrzymać się od pocierania oka – mogłoby to spowodować zadrapanie rogówki i dalsze podrażnienie. Istotne jest zachowanie spokoju, szczególnie gdy poszkodowanym jest dziecko.
W zależności od rodzaju ciała obcego można postępować w ten sposób:
Samodzielne usuwanie ciała obcego dopuszczalne jest tylko i wyłącznie, jeśli to absolutnie konieczne i tylko przy powierzchownych przedmiotach. Warunkiem jest również współpraca pacjenta z kliniką okulistyczną oraz brak podejrzenia perforacji.
Jeśli masz wrażenie, że coś dostało się do Twojego oka, możesz spróbować przepłukać je specjalnym płynem okulistycznym lub sterylną solą fizjologiczną. W tym celu odchyl lekko głowę do tyłu i wlej letnią wodę do otwartego oka, używając kubka, pipety lub łagodnego strumienia wody z kranu. Zabieg w razie potrzeby można powtórzyć kilka razy. Płukanie oka można przeprowadzić także pod prysznicem.
Jeśli masz do dyspozycji nawilżające krople do oczu, czyli tak zwane sztuczne łzy, również możesz je wykorzystać. Wystarczy wpuścić śmiało bezpośrednio do oka sporą ilość preparatu i kilkukrotnie pomrugać. Jest spora szansa, że wysączające się krople wypłuczą ciało obce z oka.
Usunięcie ciała obcego z oka powinno przynieść natychmiastową ulgę. Jeśli jednak tak się nie stanie, a poszkodowany odczuwa ból, pieczenie lub inne niepokojące objawy, konieczna jest wizyta u lekarza okulisty. Specjalista zdiagnozuje ciało obce w oku poprzez przeprowadzenie dokładnego badania. Często do oceny struktur oka oraz stwierdzenia ewentualnych zmian okulista używa lampy szczelinowej. To specjalistyczne urządzenie pozwala na szczegółową ocenę anatomii najważniejszych struktur narządu wzroku. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy ciało obce jest głęboko osadzone, mogą być potrzebne dodatkowe badania obrazowe. Dzięki nim lekarz może dokładnie określić lokalizację w obrębie gałki ocznej i wdrożyć odpowiednie leczenie.
