Praca w trybie zmianowym a wzrok – wpływ zarywania nocy na zdrowie oczu

Nie od dziś wiadomo, że praca w trybie zmianowym wiąże się z konsekwencjami zdrowotnymi. U osób pracujących nocą obserwuje się ogólnoustrojowe skutki, takie jak obniżenie odporności, problemy ze snem czy zwiększone ryzyko zachorowania na cukrzycę, nadciśnienie, czy nawet nowotwory. Noc to czas na sen i regenerację również dla oczu. Co więc dokładnie dzieje się ze wzrokiem, gdy zamiast spać, pracujemy na nocną zmianę?

Jak praca w trybie zmianowym wpływa na funkcjonowanie oczu?

Praca w trybie zmianowym wpływa na funkcjonowanie oczu dwutorowo:

• Miejscowo– w nocy naturalna produkcja łez spada, co wynika z fizjologicznego przygotowania organizmu do snu. U osób pracujących w tym czasie film łzowy szybciej pęka, co naraża oczy na podrażnienia i uczucie piasku pod powiekami. Wpatrywanie się w ekran prowadzi do przeciążenia akomodacji (skurczu mięśnia rzęskowego), a duży kontrast między jasnym monitorem a ciemnym otoczeniem nasila zmęczenie wzroku, wywołując bóle głowy i przejściowy spadek ostrości widzenia.
• Ogólnoustrojowo– praca w nocy to dla organizmu silny stresor. Wywołuje zwiększenie wydzielania kortyzolu, czyli hormonu stresu długotrwałego. Przewlekły nadmiar kortyzolu wpływa niekorzystnie na mikrokrążenie i ukrwienie siatkówki.

Najczęstsze objawy przemęczenia wzroku po nocnej zmianie

Do najczęstszych objawów należą: pieczenie, kłucie, zaczerwienienie, uczucie piasku pod powiekami oraz nadmierne łzawienie, będące reakcją obronną na przesuszenie powierzchni oka.

Wskutek przeciążenia akomodacji pojawia się przejściowo nieostre widzenie (szczególnie w dal) oraz światłowstręt. Pracownicy zmianowi często skarżą się też na tępy ból, uczucie napięcia w gałkach ocznych i bóle głowy.

Jeśli dolegliwości występują wyłącznie po zmianie i ustępują po odpoczynku, to oznacza, że wynikają z fizjologicznego zmęczenia. Gdy jednak nie mijają po przespanej nocy, warto skonsultować się z lekarzem okulistą.

Praca na zmiany a ryzyko zespołu suchego oka

Praca w trybie zmianowym to nie tylko epizodyczne zmęczenie oczu po nieprzespanej nocy, ale przede wszystkim istotny, niezależny czynnik ryzyka rozwoju przewlekłego Zespołu Suchego Oka (ZSO). Film łzowy składa się z warstw wodnej, śluzowej i lipidowej, z których każda pełni istotną rolę w utrzymywaniu prawidłowego nawilżenia oczu. Warstwa lipidowa ogranicza nadmierne parowanie łez, a jej wydzielanie podlega ścisłemu rytmowi dobowemu. Praca na zmiany może prowadzić do pogorszenia jakości i ilości wydzielanych łez, co zwiększa ryzyko zespołu suchego oka.

Ponadto negatywny wpływ na funkcjonowanie oczu mają również takie warunki środowiskowe w pracy, jak: klimatyzacja, ogrzewanie, sztuczne oświetlenie oraz długie skupianie wzroku na monitorze. Badania populacyjne wskazują, że u pracowników zmianowych ZSO występuje częściej i ma cięższy przebieg. Z czasem sporadyczne pieczenie może przeobrazić się w utrwalony stan zapalny powierzchni oka.

Dlaczego sztuczne oświetlenie w nocy szkodzi oczom?

Sztuczne oświetlenie, a w szczególności światło niebieskie emitowane przez ekrany, tłumi nocne wydzielanie melatoniny. Hormon ten uczestniczy w procesach regeneracji siatkówki, a także warunkuje rytm snu i czuwania. Zaburzenia wydzielania melatoniny mogą prowadzić do problemów ze wzrokiem oraz deprywacji snu. Ponadto praca po zmroku w warunkach dużego kontrastu, np. przy jasnym monitorze w ciemnym pomieszczeniu zmusza źrenicę do ciągłej adaptacji, co dodatkowo obciąża nasze oczy.

Jak skutecznie chronić oczy pracując na zmiany?

Negatywny wpływ pracy nocnej na wzrok można ograniczyć, łącząc profilaktykę, higienę pracy wzrokowej oraz odpowiednią regenerację:

• Nawilżanie– stosowanie kropli do oczu warto zacząć jeszcze przed rozpoczęciem zmiany nocnej, zanim pojawią się objawy przesuszenia. Doskonale sprawdzą się tu delikatne krople bez konserwantów tzw. „sztuczne łzy”.
• Higiena pracy wzrokowej– Jeśli pracujemy przy ekranie, warto zmniejszyć kontrast poprzez włączenie łagodnego światła tła oraz zmniejszenie jasności monitora. Dobrze jest też stosować zasadę 20-20-20 – czyli co 20 minut spojrzeć na obiekt oddalony o około 6 metrów (20 stóp) na 20 sekund.
• Regeneracja– Powrót do domu w pełnym słońcu hamuje wydzielanie melatoniny. Okulary przeciwsłoneczne w drodze z pracy oraz dokładne zaciemnienie sypialni ułatwiają zasypianie i wspomagają odnowę tkanek oka.

Kiedy przemęczenie wzroku wymaga wizyty u okulisty?

Konsultacja z lekarzem okulistą jest konieczna, gdy pieczenie, zaczerwienienie czy podrażnienie utrzymują się mimo odpoczynku i regularnego stosowania kropli nawilżających. Pilnej wizyty w gabinecie wymagają natomiast takie sygnały ostrzegawcze, jak: utrwalone lub nagłe pogorszenie ostrości widzenia, ból i obrzęk powiek, pojawienie się błysków, mroczków lub ubytków w polu widzenia. Rutynowe badanie wzroku, raz w roku, to podstawa profilaktyki u każdego pracownika zmianowego.