Zaćma to najczęstsza przyczyna ślepoty na świecie, a jej objawy stwierdza się u ponad 60% osób powyżej 65 roku życia. Na szczęście, aktualnie leczenie zaćmy jest łatwo dostępne i mało inwazyjne. Polega na usunięciu zmętniałej soczewki i zastąpieniu jej nową, sztuczną soczewką. Jednak nawet po udanym zabiegu czasami może dojść do ponownego pogorszenia widzenia. Wówczas przyczyną może być zaćma wtórna, czyli zmętnienie tylnej torebki soczewki, która pozostaje w oku po operacji.
Soczewka oka to dwuwypukły dysk, otoczony z każdej strony torebką. Podczas operacji zaćmy usuwana jest torebka przednia oraz cała soczewka, torebka tylna natomiast pozostaje na swoim miejscu i ma za zadanie stabilizować nowo wszczepioną soczewkę. Na pozostawionych w oku elementach torebki zawsze pozostaje po zabiegu część komórek nabłonka soczewki, które mają zdolność do dzielenia się. Z czasem, po skutecznym wszczepieniu nowej soczewki, komórki te migrują i osadzają się na torebce tylnej. Migracja i proliferacja (namnażania się) tych komórek prowadzi do stopniowego zmętnienia tylnej torebki soczewki, co ogranicza przejście światła na siatkówkę i powoduje ponowne pogorszenie widzenia. Taki właśnie stan nazywamy zaćmą wtórną (PCO – Posterior Capsule Opacification).
Zaćma wtórna rozwija się u około 20–30% pacjentów po operacji usunięcia naturalnej soczewki i wszczepieniu soczewki sztucznej. Początkowo zmiany mogą być niezauważalne, ale w miarę gromadzenia się komórek nabłonka soczewki na tylnej torebce pojawiają się pierwsze problemy z widzeniem. Pacjenci najczęściej skarżą się na:
Objawy zaćmy wtórnej mogą pojawić się po upływie dłuższego okresu po operacji, liczonego w miesiącach, a nawet latach. Pacjent może być już przyzwyczajony do dobrej jakości widzenia po zabiegu. Dlatego każdy nawrót zamglenia widzenia po skutecznej operacji zaćmy powinien skłonić do kontroli u okulisty. Często jest to sygnał właśnie rozwijającej się zaćmy wtórnej.
Zaćma wtórna nie jest błędem podczas operacji ani „ponowną zaćmą”, lecz naturalną reakcją oka na obecność pozostawionej torebki soczewki. Po zabiegu część komórek nabłonka soczewki stopniowo przesuwa się na tylną torebkę, powodując jej zmętnienie. To właśnie nadmierna aktywność tych komórek jest główną przyczyną powstawania zaćmy wtórnej.
W badaniach naukowych udowodniono, że ryzyko jej rozwoju jest większe u:
Znaczenie mają też czynniki związane z samą operacją, jak np. trudniejszy zabieg, większa liczba pozostawionych komórek czy rodzaj wszczepionej soczewki. Warto jednak pamiętać, że zaćma wtórna jest dość częsta i może rozwinąć się nawet u osób, które nie mają żadnych dodatkowych czynników ryzyka.
Rozpoznanie zaćmy wtórnej jest proste i bezbolesne. Podczas wizyty okulista rozszerza źrenice kroplami, a następnie dokładnie ogląda oko w lampie szczelinowej, czyli specjalnym mikroskopie, który pozwala ocenić stan torebki soczewki. Stwierdzenie występowania zmętnień, charakterystycznych „zarysowań”, fałd lub obszarów przypominających mgiełkę, wskazuje na przyczynę pogorszenie widzenia. Lekarz sprawdza też ostrość wzroku oraz czasem wykonuje dodatkowe badania, aby wykluczyć inne przyczyny pogorszenia widzenia, np. obrzęk plamki. Cała diagnostyka trwa zwykle kilkanaście minut i już podczas jednej wizyty pozwala potwierdzić lub wykluczyć zaćmę wtórną.
Leczenie zaćmy wtórnej jest proste i bezpieczne dzięki kapsulotomii laserowej YAG. Procedura polega na wykonaniu przy użyciu lasera niewielkiego otworu w centralnej części zmętniałej tylnej torebki soczewki. Przez powstały otwór światło może swobodnie docierać do siatkówki, a pacjent znów może cieszyć się pełną ostrością wzroku. Ważne jest, że reszta tylnej torebki pozostaje nienaruszona, dzięki czemu sztuczna soczewka wewnątrzgałkowa pozostaje stabilnie osadzona na swoim miejscu.
Zabieg jest szybki, bezbolesny i wykonywany w warunkach ambulatoryjnych. Powikłania zdarzają się bardzo rzadko, a najczęstsze z nich, takie jak krótkotrwały wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego czy drobne krwawienie do ciała szklistego, zwykle ustępują samoistnie lub po krótkotrwałym leczeniu.
Po operacji zaćmy warto regularnie kontrolować wzrok u okulisty, ponieważ pozwala to wcześnie wychwycić ewentualne zmiany. Jeżeli jednak pojawią się objawy typowe dla zaćmy wtórnej, takie jak:
warto zgłosić się na wizytę wcześniej. Szybka ocena pozwala potwierdzić przyczynę dolegliwości i w razie potrzeby zaplanować proste i skuteczne leczenie.
