Błona nasiatkówkowa to schorzenie, które może prowadzić do stopniowego pogorszenia jakości widzenia, zwłaszcza u seniorów. Choć początkowo często zmiany nie powodują wyraźnych dolegliwości, z czasem mogą utrudniać codzienne czynności, takie jak czytanie, rozpoznawanie twarzy czy wykonywanie zadań wymagających precyzji wzrokowej. Wczesne rozpoznanie problemu ma duże znaczenie, ponieważ pozwala monitorować postęp choroby i wdrożyć odpowiednie leczenie. Z tego artykułu dowiesz się, czym dokładnie są błony nasiatkówkowe oka i kiedy wymagają interwencji medycznej.
Błony nasiatkówkowe (ang. epiretinal membrane, ERM) to cienkie warstwy tkanki włóknisto-komórkowej, które tworzą się na wewnętrznej powierzchni siatkówki, w okolicy tylnego bieguna gałki ocznej. W terminologii okulistycznej wczesną postać ERM określano dawniej jako makulopatię celofanową, natomiast bardziej zaawansowaną, z pofałdowaniem siatkówki, jako zmarszczkę plamki. Obecnie najczęściej stosuje się wspólny termin: błona nasiatkówkowa (epiretinal membrane, ERM), a stopień zaawansowania ocenia się na podstawie obrazu klinicznego i badania OCT. Problem ten jest zwykle powiązany z naturalnymi procesami starzenia się organizmu i najczęściej dotyka seniorów. Z szacunków medycznych wynika, że błony nasiatkówkowe w większości przypadków diagnozowane są u osób w przedziale wiekowym 60-79 lat.
ERM może rozwijać się powoli i przez długi czas nie dawać żadnych objawów. U części pacjentów zmiany pozostają stabilne i wymagają jedynie regularnych kontroli. Obecność i obkurczanie się błony zlokalizowanej bezpośrednio na plamce (strukturze oka odpowiedzialnej za ostre widzenie centralne) powoduje pociąganie i fałdowanie siatkówki, co wywołuje zniekształcenia widzenia i obniżenie ostrości wzroku. Jeżeli dochodzi do pogarszania widzenia, może to być wskazaniem do zabiegu operacyjnego.
Tworząca się w oku błona nasiatkówkowa objawy może dawać stopniowo, dlatego wielu pacjentów początkowo nie zauważa żadnych dolegliwości. Wyraźne symptomy – takie jak zniekształcenie obrazu czy pogorszenie ostrości widzenia – często pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium.
Spektrum objawów towarzyszących marszczeniu siatkówki jest bardzo szerokie. Wśród objawów odczuwalnych przez pacjentów wymienia się:
Objawy te w znacznym stopniu utrudniają codzienne czynności.
Przyczyny powstawania błon nasiatkówkowych w oku są zróżnicowane. Jak wspomnieliśmy, głównym czynnikiem ryzyka jest wiek. Najczęściej schorzenie jest związane z naturalnymi procesami starzenia w obrębie ciała szklistego i siatkówki. Największa liczba zachorowań przypada w grupach 60-79 lat. Zazwyczaj choroba rozwija się samoistnie, czyli bez obecności innych schorzeń okulistycznych. Rzadziej ERM powstaje na tle innych, aktualnych lub przebytych chorób oczu (np. retinopatii cukrzycowej, choroby Coatsa czy guzów wewnątrzgałkowych).
Najczęstsze przyczyny powstawania błon nasiatkówkowych:
Rozpoznanie ERM wymaga konsultacji okulistycznej i wykonania odpowiednich badań. Podstawą diagnostyki jest badanie OCT, czyli optyczna koherentna tomografia oka. Narzędzie to umożliwia bardzo precyzyjną ocenę siatkówki, plamki żółtej oraz nerwu wzrokowego. W określonych przypadkach – na przykład w celu wykluczenia innych chorób plamki lub oceny niedokrwienia czy przecieku z naczyń – lekarz może dodatkowo zlecić angiografię fluoresceinową, polegającą na wykonaniu serii zdjęć dna oka po podaniu specjalnego kontrastu.
Leczenie schorzenia zależy przede wszystkim od nasilenia objawów oraz wpływu zmian na codzienne funkcjonowanie. Jeśli zaburzenia wzroku są silne, a choroba powoduje znaczne zniekształcenia widzenia i obniżenie ostrości wzroku, rekomenduje się wykonanie zabiegu chirurgicznego zwanego witrektomią z peelingiem błony nasiatkówkowej. Procedura polega na usunięciu błony z powierzchni siatkówki; u większości pacjentów prowadzi to do poprawy ostrości wzroku i redukcji zniekształceń, choć zakres poprawy jest indywidualny i zależy m.in. od stopnia zaawansowania zmian.
Regularne badania okulistyczne są najlepszym sposobem na wykrycie zmian w obrębie narządu wzroku na wczesnym etapie. Są one szczególnie ważne u osób po 60. roku życia oraz u pacjentów z czynnikami ryzyka chorób siatkówki. Częstość kontroli powinna być ustalana indywidualnie z lekarzem okulistą. Warto umówić wizytę wcześniej, jeśli pojawią się takie objawy jak:
Szybka konsultacja okulistyczna pozwala ustalić przyczynę dolegliwości i zdecydować o dalszym postępowaniu.
Fung, A. T., Galvin, J., & Tran, T. (2021). Epiretinal membrane: A review. Clinical & Experimental Ophthalmology, 49(3), 289–308.
Matoba, R., & Morizane, Y. (2021). Surgical treatment of epiretinal membrane. Acta Medica Okayama, 75(4), 403–413.
M. Trębińska, S. Cisiecki, Błony nasiatkówkowe – współczesne metody diagnostyki i leczenia [w:] Ophthatherapy Vol. 3/ nr 2(10)/2016 (dostęp: 09.06.2026).
https://www.asrs.org/patients/retinal-diseases/19/epiretinal-membranes (dostęp: 09.06.2026)
https://przegladokulistyczny.pl/2025/07/26/blona-nasiatkowkowa-wprowadzenie-oraz-obraz-w-badaniu-oct (dostęp: 09.06.2026)
