Zaćma jądrowa to jedna z najczęściej występujących postaci zmętnienia soczewki oka. Rozwija się stopniowo i przez długi czas może pozostawać niezauważona. Zmiany dotyczą centralnej części soczewki, czyli jej jądra, co bezpośrednio wpływa na jakość widzenia. Wraz z postępem schorzenia widzenie staje się coraz mniej wyraźne, co utrudnia choremu codzienne funkcjonowanie. W tym artykule wyjaśnimy, co to jest zaćma jądrowa, jakie daje objawy oraz jak wygląda jej leczenie.
Zaćma jądrowa to choroba oczu, w której postępującemu zmętnieniu soczewki towarzyszy stwardnienie jądra soczewki (nuclear sclerosis). W prawidłowych warunkach soczewka jest przezroczysta i elastyczna, co pozwala na ostre widzenie na różne odległości. W przypadku tej choroby jądro soczewki stopniowo zmienia zabarwienie – początkowo na żółte, następnie brązowe, a w zaawansowanych przypadkach ciemnobrunatne lub niemal czarne. Jednocześnie wraz z rozwojem tego typu katarakty jądro soczewki ulega postępującemu stwardnieniu, przez co światło nie dociera prawidłowo do siatkówki. Ponieważ zmiany w zaćmie jądrowej koncentrują się w centrum soczewki, wpływa to na jakość widzenia centralnego.
Paradoksalne jest to, że w początkowej fazie zaćma jądrowa może prowadzić do pozornej poprawy widzenia z bliska. Wynika ono ze wzrostu mocy refrakcyjnej gęstniejącego jądra, który u osób starszych chwilowo kompensuje trudności z czytaniem. Z czasem jednak zmętnienie soczewki postępuje i widzenie pogarsza się zarówno do bliży, jak i do dali.
Objawy zaćmy jądrowej pojawiają się stopniowo. Początkowo mogą być bardzo subtelne, co utrudnia ich szybkie rozpoznanie. Jednym z pierwszych sygnałów jest pogorszenie jakości widzenia, szczególnie przy słabym oświetleniu. Niestety wiele osób bagatelizuje swoje dolegliwości i zwleka z wizytą u lekarza. Pamiętaj: regularne badania okulistyczne są nieodzownym elementem dbania o zdrowie.
W przypadku zmętnienia jądra soczewki oka najczęściej obserwuje się:
W miarę postępu choroby objawy się nasilają, wpływając na codzienne czynności, takie jak prowadzenie samochodu czy oglądanie telewizji.
Zaćma jądrowa jest chorobą, która najczęściej jest związana ze starzeniem się organizmu. Stąd można spotkać się z określeniem: zaćma starcza jądrowa. Ten typ katarakty jest najsilniej związany z wiekiem, jednak u osób młodszych jego wystąpienie lub przyspieszony rozwój może być stymulowany przez silny stres oksydacyjny. Warto pamiętać, że inne, ciężkie choroby przewlekłe (np. cukrzyca) lub urazy oka również powodują mętnienie soczewki w młodym wieku, jednak zazwyczaj prowadzą one do innych typów schorzenia, takich jak zaćma podtorebkowa tylna lub zaćma korowa.
Zatem do najważniejszych czynników ryzyka zaćmy jądrowej należą:
Warto podkreślić, że przyczyny zaćmy jądrowej mają często charakter wieloczynnikowy, a ich kumulacja przyspiesza rozwój zmian w soczewce.
Rozpoznanie zaćmy jądrowej wymaga kompleksowego badania okulistycznego. Podstawą jest wywiad z pacjentem, podczas którego lekarz zbiera informacje o wszystkich zaobserwowanych problemach. Bardzo istotnym elementem diagnostyki jest badanie w lampie szczelinowej (biomikroskopia) po wcześniejszym podaniu kropli rozszerzających źrenice. To nieinwazyjne, szybkie i bezbolesne badanie, które pozwala bezpośrednio ocenić zmętnienie soczewki i potwierdzić rozpoznanie katarakty. W diagnostyce zaćmy jądrowej stosuje się również:
Leczenie zaćmy jądrowej (podobnie jak innych rodzajów katarakty) opiera się na postępowaniu chirurgicznym. Ponieważ nie ma skutecznych metod farmakologicznych, które cofnęłyby zmętnienie soczewki lub powstrzymały jego rozwój, jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy jest operacja. Najczęściej przeprowadza się ją metodą fakoemulsyfikacji – to uznana i minimalnie inwazyjna procedura, która cechuje się niezwykle wysokim profilem bezpieczeństwa i pozwala na radykalną poprawę jakości widzenia (o ile u pacjenta nie występują inne, współistniejące schorzenia dna oka).
Zabieg polega na usunięciu zmętniałej soczewki i zastąpieniu jej nową, wewnątrzgałkową. Operacja przeprowadzana jest najczęściej w znieczuleniu miejscowym, zazwyczaj przy użyciu kropli znieczulających, a w wybranych przypadkach z dodatkowym znieczuleniem iniekcyjnym. Większość pacjentów może opuścić klinikę jeszcze tego samego dnia. Po zabiegu konieczne jest ściśle przestrzeganie wszystkich zaleceń lekarskich. Obejmują one przede wszystkim regularne stosowanie przepisanych kropli (antybiotyków i leków przeciwzapalnych), unikanie pocierania oka oraz powstrzymanie się od nadmiernego wysiłku fizycznego czy podnoszenia ciężarów w pierwszych tygodniach. Bezpośrednio po operacji można normalnie czytać i korzystać z ekranów, jednak ze względu na przejściową nadwrażliwość na światło, podczas przebywania na zewnątrz zaleca się noszenie okularów przeciwsłonecznych, co dodatkowo chroni oko przed wiatrem i pyłem.
Dobór rodzaju soczewki wewnątrzgałkowej pozwala jednocześnie skorygować istniejącą wadę refrakcji: krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm lub prezbiopię. Lekarz prowadzący omawia te możliwości podczas kwalifikacji do zabiegu.
W przypadku zaćmy jądrowej, jak i innych chorób oczu, najważniejsza jest profilaktyka. Regularne badanie wzroku pozwala wykryć zmiany w soczewce na bardzo wczesnym etapie, jeszcze zanim wyraźnie pogorszą widzenie. Oprócz rutynowych kontroli warto szybciej umówić wizytę, gdy pojawią się takie objawy, jak:
K. Boyd, K. McKinney, What Are Cataracts? [w:] American Academy of Ophthalmology 2023/Oct. (dostęp: 04.06.2026).
Risk factors associated with age-related nuclear and cortical cataract [w:] American Academy of Ophthalmology vol. 108/8 August 2001 (dostęp: 04.06.2026).
https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/lista/92042,zacma-jadrowa
