Jaskra (gr. glaukoma) nie jest jedną chorobą o identycznym przebiegu u każdego pacjenta. Pod tą nazwą kryje się grupa schorzeń prowadzących do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Poszczególne rodzaje jaskry różnią się m.in. przyczyną, stanem kąta przesączania, poziomem ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz tempem rozwoju. Niektóre przez długi czas nie powodują zauważalnych dolegliwości, inne mogą dać gwałtowne objawy wymagające natychmiastowej pomocy okulistycznej. W tym artykule przedstawiamy najważniejsze odmiany tej choroby na podstawie najnowszych kryteriów medycznych.
Podstawowy podział jaskry uwzględnia przede wszystkim budowę i stan kąta przesączania, czyli miejsca, którymi ciecz wodnista odpływa z oka. Na tej podstawie wyróżnia się jaskrę otwartego i zamkniętego kąta. Drugim ważnym kryterium jest przyczyna choroby – jaskra może być pierwotna albo wtórna.
W praktyce klinicznej wyróżnia się m.in.:
Odpowiedź na pytanie, jakie są rodzaje jaskry, jest więc bardziej złożona niż prosty podział na dwa typy. Każda z tych postaci może mieć inny przebieg i wymagać odmiennego postępowania.
Jaskra pierwotna otwartego kąta rozwija się zazwyczaj powoli i przez długi czas może pozostawać niezauważona. W tym przypadku kąt przesączania pozostaje otwarty, ale odpływ cieczy wodnistej nie przebiega prawidłowo. W przebiegu choroby stopniowo dochodzi do uszkadzania nerwu wzrokowego i powstawania ubytków w polu widzenia. Jaskra jest jedną z głównych przyczyn utraty widzenia na świecie i najczęstszą przyczyną nieodwracalnej ślepoty. Schorzenie może rozwijać się w obu oczach, choć jego zaawansowanie nie musi być jednakowe. Ponieważ początkowe zmiany zwykle nie powodują bólu ani wyraźnego pogorszenia ostrości wzroku, duże znaczenie mają regularne badania okulistyczne.
Jaskra zamykającego się kąta powstaje wtedy, gdy dostęp do drogi odpływu cieczy wodnistej zostaje ograniczony lub całkowicie zablokowany. Proces ten może rozwijać się stopniowo, ale w pewnych sytuacjach dochodzi do nagłego zamknięcia kąta i gwałtownego wzrostu ciśnienia w oku.
Ostry atak jaskry może powodować:
Taki stan wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej, ponieważ gwałtowny wzrost ciśnienia może w krótkim czasie uszkodzić nerw wzrokowy.
Prawidłowy wynik ciśnienia wewnątrzgałkowego nie wyklucza jaskry. W jaskrze normalnego ciśnienia charakterystyczne uszkodzenia nerwu wzrokowego mogą rozwijać się mimo wartości ciśnienia w oku mieszczących się w granicach uznawanych za prawidłowe.
To ważne, ponieważ pokazuje, że diagnostyka jaskry nie może ograniczać się do samego pomiaru ciśnienia. Rozpoznając rodzaje jaskry, okulista ocenia również wygląd nerwu wzrokowego, pole widzenia i inne parametry oka.
Jaskra wtórna rozwija się w następstwie innego problemu dotyczącego oka lub organizmu. Zaburzenie odpływu cieczy wodnistej może mieć związek m.in. z urazami, stanami zapalnymi, niektórymi chorobami oka czy stosowaniem określonych leków.
Do tej grupy należą różne rodzaje jaskry, w tym postacie z otwartym lub zamkniętym kątem przesączania. Przykładem jest jaskra barwnikowa, w której uwalniany pigment może gromadzić się w różnych strukturach oka, w tym tych odpowiedzialnych za odpływ cieczy. Kluczowe znaczenie ma wówczas nie tylko kontrolowanie ciśnienia w oku, ale również ustalenie i – jeśli to możliwe – leczenie przyczyny.
Rozpoznanie jaskry wymaga badania okulistycznego. Jak już wspomnieliśmy, sam pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego nie wystarcza, ponieważ podwyższona wartość nie oznacza automatycznie jaskry, a choroba może występować również przy prawidłowym ciśnieniu.
Diagnostyka jaskry może obejmować:
Ta ostatnia pozwala ocenić budowę kąta i ustalić, czy jest on otwarty, zwężony czy zamknięty. Dobór badań zależy od konkretnego pacjenta.
Sposób leczenia zależy zarówno od rodzaju jaskry, jak i stopnia jej zaawansowania oraz indywidualnego ryzyka dalszego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Celem terapii jest przede wszystkim zahamowanie postępu choroby poprzez obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego do indywidualnie ustalonego, bezpiecznego dla danego pacjenta poziomu (nawet jeśli wyjściowe ciśnienie mieściło się w granicach normy, jak w jaskrze normalnego ciśnienia).
Sposób leczenia jaskry zawsze dobiera specjalista. Lekarz bada ciśnienie w oku i stan nerwu wzrokowego, aby wybrać bezpieczną metodę. W zależności od rozpoznania stosuje się leki w postaci kropli, zabiegi laserowe lub leczenie chirurgiczne. Przykładowo przy zagrożeniu zamknięciem kąta wykorzystuje się m.in. irydotomię laserową, natomiast w innych postaciach dobór terapii może wyglądać zupełnie inaczej. Dlatego właśnie rozpoznanie, z jakim typem jaskry mamy do czynienia, jest jednym z najważniejszych etapów planowania leczenia.
Primary Open-Angle Glaucoma, https://eyewiki.org/Primary_Open-Angle_Glaucoma,
Flammer J., Jaskra, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Wrocław 2004.
Kański J., Okulistyka Kliniczna, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Wrocław 2005, 194-228.
https://okulistykawpolsce.pl/jaskra/
https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/140913,rodzaje-jaskry
Kingman, Sharon, Glaucoma is second leading cause of blindness globally, [w:] Bulletin of the World Health Organization, 82(11)/2004
Każda podróż rozpoczyna się od jednego kroku. Zauważalna poprawa komfortu Twojego życia rozpoczyna się od bezbolesnej i niezobowiązującej konsultacji. Dowiedz się więcej, żeby wyraźniej zobaczyć problem. Widzimy się w Eyemed.
