Oftalmoplegia to zaburzenie układu nerwowego obejmujące porażenie albo osłabienie mięśni gałki ocznej. Objawia się m.in. opadaniem powiek, dwojeniem obrazu oraz oczopląsem. Schorzenie nie dotyczy samego oka, lecz jego unerwienia, a jego przyczyny mogą być różne – od uszkodzeń nerwów po choroby ośrodkowego układu nerwowego (OUN). W dalszej części artykułu przyjrzymy się objawom, przyczynom i metodom leczenia tej dolegliwości.
Oftalmoplegia (łac. ophthalmoplegia) oznacza zaburzenia ruchomości gałek ocznych wynikające z dysfunkcji mięśni gałkoruchowych lub ich unerwienia. Może mieć charakter zewnętrzny (dotyczy mięśni zewnętrznych) lub wewnętrzny (dotyczy mięśni wewnątrzgałkowych, np. zwieracza źrenicy) i objawiać się jednostronnie, dwustronnie, całkowicie albo tylko częściowo.
Porażenie nerwu okoruchowego pojawia się w przebiegu nowotworów, chorób naczyń krwionośnych, chorób neurologicznych i wielu innych. Do rozwoju obustronnej lub jednostronnej oftalmoplegii może dojść w przebiegu:
Porażenie międzyjądrowe może występować jednostronnie lub obustronnie, prowadząc do zaburzenia ruchomości gałek ocznych. Objawy mogą obejmować jedno lub dwoje oczu, wpływając na codzienne funkcje wzrokowe. Dolegliwość ta może dotyczyć mięśni zewnętrznych lub wewnętrznych gałki ocznej. Rzadko zdarza się oftalmoplegia podwójna, czyli stan, kiedy wszystkie mięśnie gałki ocznej ulegają paraliżowi.
Uszkodzenie pęczka podłużnego przyśrodkowego może wywoływać różne dolegliwości obejmujące narząd wzroku. Porażeniu mięśni gałki ocznej towarzyszą charakterystyczne objawy kliniczne. Dochodzi do zaburzeń przywodzenia jednego oka (przesuwania go do wewnątrz), podczas gdy drugie oko odwodzi (przesuwa się na zewnątrz) podczas patrzenia w bok.
Objawy oftalmoplegii to m.in.:
Niekiedy pojawia się też osłabienie czucia na obszarze unerwianym przez nerw trójdzielny (m.in. boczna część nosa, zęby, jama ustna, skóra twarzy). Początkowo objawy nie są tak dokuczliwe. Jednak w miarę postępu choroby ich natężenie jest coraz większe. Stopień nasilenia dolegliwości zależy od stopnia uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Jeśli objawom towarzyszą takie znaki ostrzegawcze jak nagła utrata wzroku, silny ból głowy czy trudności w mówieniu lub rozumieniu mowy, należy natychmiast zwrócić się o pomoc lekarską. Takie symptomy mogą wskazywać na poważniejszą chorobę, np. udar mózgu.
Pacjent z podejrzeniem oftalmoplegii zwykle zgłasza się najpierw do okulisty, który podczas badania ocenia ruchomość gałek ocznych i może postawić wstępną diagnozę. W dalszej kolejności konieczna jest wizyta w poradni neurologicznej, gdzie prowadzona jest zarówno pełna diagnostyka, jak i leczenie. W celu potwierdzenia rozpoznania i wykluczenia innych schorzeń można zastosować kilka testów diagnostycznych, takich jak RTG czaszki, rezonans magnetyczny, czy też tomografia komputerowa.
Nie istnieją żadne standardowe, celowane metody leczenia, które doprowadziłyby do wyeliminowania samej oftalmoplegii. Zalecanym postępowaniem jest leczenie choroby podstawowej, która spowodowała zaburzenia ruchomości gałek ocznych.
W łagodzeniu objawów mogą pomóc takie metody jak:
