Tonometria – na czym polega i co wykrywa?

Tonometria to jedno z podstawowych badań w okulistyce, polegające na pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego. Komora przednia i tylna oka wypełnione są cieczą wodnistą, która odpowiada za utrzymanie ciśnienia wewnątrzgałkowego i odżywianie rogówki oraz soczewki. Jeśli z jakiegoś powodu odpływ cieczy jest zaburzony lub powstaje jej zbyt dużo, ciśnienie wzrasta, a delikatne struktury wewnątrz oka zostają uciśnięte.

Wzrost ciśnienia na początku zwykle nie wywołuje żadnych objawów, oko nie boli, nie piecze ani nie swędzi. Z czasem jednak ten proces powoduje trwałe uszkodzenie tarczy nerwu wzrokowego, co ostatecznie prowadzi do rozwoju jaskry. Regularne wykonywanie tonometrii pozwala na wczesne wykrycie podwyższonego ciśnienia i wprowadzenie odpowiedniego leczenia.

Czym jest tonometria?

Tonometria to badania mające na celu zmierzenie oporu i napięcia gałki ocznej, dzięki którym można określić, jakie ciśnienie panuje wewnątrz. Wynik przedstawia się w milimetrach słupa rtęci (mmHg) i prawidłowo mieści się on w zakresie 10-21 mmHg. Badanie jest krótkie, bezbolesne i może być wykonane na kilka sposobów:

• Tonometria aplanacyjna – jest badaniem kontaktowym, wykonywanym w lampie szczelinowej (najczęściej tzw. tonometrem Goldmanna). Przy pomocy specjalnej końcówki wywiera się nacisk na powierzchnię rogówki, delikatnie ją spłaszczając. Ponieważ urządzenie dotyka oka, badanie to zawsze wykonuje się po uprzednim podaniu kropli znieczulających.
• Tonometria wgłobieniowa – to najstarsza metoda pomiaru ciśnienia, znana jako tonometria Schiötza. Polega na umieszczeniu na znieczulonej rogówce urządzenia z małym, metalowym trzpieniem i ciężarkiem. Dziś to już głównie historyczna ciekawostka.
• Tonometria bezkontaktowa typu air-puff – to aktualnie najczęściej stosowana metoda. W stronę oka „strzela” się szybkim, delikatnym podmuchem powietrza, który na ułamek sekundy spłaszcza rogówkę. Nie wymaga kropli znieczulających i pozwala wyeliminować bezpośredni kontakt narzędzia z okiem.

Jak przebiega tonometria oka?

Sam przebieg tonometrii zależy od wybranej metody, jednak z perspektywy pacjenta procedura ta jest zawsze krótka, komfortowa i nie wymaga szczególnego przygotowania w domu. Badanie najczęściej przeprowadza się w pozycji siedzącej. Pacjent opiera brodę i czoło na specjalnych podpórkach aparatu, co gwarantuje niezbędną stabilność głowy podczas pomiaru.

Następnie lekarz prosi o szerokie otwarcie oczu, powstrzymanie się od mrugania i skupienie wzroku na wskazanym punkcie. Kluczowe jest rozluźnienie i unikanie zaciskania powiek, gdyż napięcie mięśni może sztucznie zawyżyć wynik. Całe badanie trwa zazwyczaj zaledwie kilkanaście sekund dla każdego oka. Osoby na co dzień noszące soczewki kontaktowe muszą je zdjąć przed przystąpieniem do tonometrii.

Jakie choroby może wykryć tonometria?

Właściwie samo badanie nie może wykryć żadnej choroby, służy ono jedynie do określenia wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego. Nieprawidłowy wynik tonometrii jest jednak bardzo ważnym sygnałem ostrzegawczym.

• Jaskra – najpoważniejsze schorzenie wiążące się z podwyższonym ciśnieniem. Prowadzi ono do stopniowego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Regularna tonometria jest pierwszym badaniem w kierunku jej wczesnego wykrywania.
• Nadciśnienie oczne – stan, w którym ciśnienie jest podwyższone, ale nie doszło jeszcze do uszkodzenia nerwu; wymaga on ścisłej obserwacji.
• Stany zapalne błony naczyniowej lub powikłania po urazach – odchylenia od normy mogą towarzyszyć również tym problemom.

Szczególnie osoby po 40. roku życia powinny profilaktycznie badać ciśnienie w oku co 1 do 2 lat.

Warto jednak pamiętać, że odchylenia od normy mogą towarzyszyć również innym problemom okulistycznym. Nieprawidłowe wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego mogą wskazywać na stany zapalne błony naczyniowej oka, powikłania po przebytych urazach lub reakcję na stosowane leki sterydowe. Czasami tonometria wykazuje podwyższone ciśnienie u pacjentów, u których nie doszło jeszcze do uszkodzenia nerwu. Taki stan nazywamy nadciśnieniem ocznym, które wymaga ścisłej obserwacji.

Bibliografia:

• . L. Stamper, History of intraocular pressure and its measurement [w:] Optometry and Vision Science 2011 Jan;88(1), https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21150674/

• S. A. Perera, et al., Comparison of non-contact tonometry with Goldmann applanation tonometry in a large population [w:] Eye 2010 May;24(5), https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19543211/

• A. Heijl, M. C. Leske, B. Bengtsson, L. Hyman, B. Hussein, Reduction of intraocular pressure and glaucoma progression: results from the Early Manifest Glaucoma Trial [w:] Archives of Ophthalmology 2002 Oct;120(10), https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12365904/