Czy zapalenie spojówek jest zaraźliwe?

Zapalenie spojówek to reakcja obronna oka na nieproszonego gościa. Może to być zakażenie wirusem lub bakterią, kontakt z uporczywym alergenem czy nawet zwykłe, mechaniczne podrażnienie. Zależnie od tego, co wywołało problem, zapaleniu spojówek towarzyszą nieco inne objawy i wymaga ono innego leczenia. Na myśl nasuwa się pytanie: czy możemy zarazić domowników? Czasem tak, ale nie każde zapalenie spojówek jest zaraźliwe. Jak rozpoznać, z czym mamy do czynienia i jak zapobiegać rozprzestrzenianiu się choroby?

Zapalenie spojówek wywołane przez drobnoustroje jest zaraźliwe, trudno jednak o przeniesienie na kogoś zapalenia wywołanego przez podrażnienie gałki ocznej. Alergie również nie przenoszą się między ludźmi, jeśli inni nie są uczuleni na ten sam pyłek czy sierść, to objawy zapalenia spojówek u nich nie wystąpią.

Zaraźliwość bakteryjnego zapalenia spojówek

Bakteryjne zapalenie spojówek najczęściej przenosi się drogą kontaktową. Bezpośrednio przez brudne dłonie, którymi pociera się oczy, lub pośrednio przez współdzielone ręczniki, poszewki czy kosmetyki. Za infekcje odpowiadają najczęściej bakterie kojarzone z chorobami dróg oddechowych: gronkowce, dwoinka zapalenia płuc i H. influenzae. U osób noszących soczewki szczególnie niebezpieczna jest pałeczka ropy błękitnej, która uwielbia wilgotne środowisko.

Należy również pamiętać o zapaleniach spojówek przenoszonych drogą płciową, czyli wtrętowym zapaleniu spojówek (Chlamydia trachomatis) oraz rzeżączkowym zapaleniu spojówek (Neisseria gonorrhoeae). Są to ostre infekcje, które wymagają szybkiej interwencji ze względu na ryzyko utraty wzroku. Niezależnie od konkretnej bakterii, znakiem rozpoznawczym każdego bakteryjnego zapalenia spojówek jest obecność gęstej, żółtawej lub zielonkawej wydzieliny ropnej, która rano boleśnie skleja rzęsy.

Zaraźliwość wirusowego zapalenia spojówek

Wirusowe zapalenie spojówek występuje częściej niż bakteryjne i cechuje się dużą zakaźnością. Zakażenie najczęściej przenosi się drogą kontaktową lub kropelkową. W przeciwieństwie do zakażeń bakteryjnych, przy etiologii wirusowej nie występuje gęsta, ropna wydzielina sklejająca rzęsy. Pojawia się za to obfite łzawienie, a wydzielina ma charakter wodnisty. Do głównych objawów należą również silne zaczerwienienie oka, obrzęk powiek, światłowstręt oraz bardzo dokuczliwe uczucie ciała obcego lub „piasku” pod powiekami.

Jak można się zarazić zapaleniem spojówek?

Do zakażenia zapaleniem spojówek o podłożu infekcyjnym dochodzi najczęściej na trzy sposoby:

• Droga kontaktowa – drobnoustroje przenoszone są do oka bezpośrednio przez zanieczyszczone dłonie lub pośrednio przez skażone przedmioty codziennego użytku.
• Droga kropelkowa – zakażenie następuje przez kontakt z wydzieliną z dróg oddechowych chorego. Podczas kichania lub kaszlu patogeny w postaci aerozolu mogą osiąść na spojówkach.
• Droga płciowa – zakażenie następuje przez kontakt oka z zainfekowanymi płynami ustrojowymi. Stanowi to również drogę zakażenia okołoporodowego, gdy drobnoustroje przenoszone są z dróg rodnych matki na spojówki noworodka podczas porodu.

Ile dni zaraża zapalenie spojówek?

Czas zarażania zapaleniem spojówek różni się zależnie od przyczyny. Najdłuższym okresem zakaźności cechują się wirusowe zapalenia spojówek. Ryzyko przeniesienia wirusa pojawia się wraz z pierwszymi objawami i utrzymuje się przez całą infekcję (od 7 do 14 dni, a w przypadku adenowirusów chory może zarażać nawet przez 2 do 3 tygodni).

Z kolei w infekcjach o podłożu bakteryjnym okres zaraźliwości można znacznie skrócić odpowiednim leczeniem. Po wdrożeniu przepisanej przez okulistę antybiotykoterapii pacjent z reguły przestaje zarażać już po 24-48 godzinach. Należy jednak pamiętać, że bez leczenia bakteryjne zapalenie spojówek pozostaje zaraźliwe tak długo, jak długo z oka wydobywa się ropna wydzielina.

Jak zapobiegać rozprzestrzenianiu się zapalenia spojówek? Profilaktyka

Podstawą profilaktyki zakażenia jest przede wszystkim rygorystyczna higiena. Poza zarażeniem domowników istnieje również ryzyko przeniesienia choroby do drugiego, zdrowego oka, co szczególnie często ma miejsce w infekcjach wirusowych.

• Należy zadbać o częste mycie rąk i nie dotykać okolicy oczu.
• W trakcie infekcji nie wolno korzystać ze wspólnych ręczników, kosmetyków czy poszewek na poduszki.
• Do wycierania twarzy najlepiej używać jednorazowych ręczników papierowych.

U noworodków w Polsce stosuje się również profilaktykę zapalenia spojówek, polegającą na podaniu leku do worka spojówkowego bezpośrednio po porodzie, zgodnie ze standardami opieki okołoporodowej.

Kiedy domowe sposoby nie wystarczą i trzeba iść do lekarza?

Choć łagodne podrażnienia oczu często ustępują po zastosowaniu kropli nawilżających, infekcyjnego zapalenia spojówek nie należy lekceważyć. Wizyta u lekarza jest bezwzględnie konieczna, gdy z oka wydobywa się gęsta, ropna wydzielina, co świadczy o zakażeniu bakteryjnym.

Pilnej konsultacji wymagają również objawy alarmowe:

• silny ból oka,
• nagła nadwrażliwość na światło,
• pogorszenie ostrości widzenia,
• brak poprawy po 2–3 dniach.

Bibliografia:

• A. A. Azari, N. P. Barney, Conjunctivitis: A Systematic Review of Diagnosis and Treatment [w:] JAMA 2013 Oct;310(16), https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24150468/

• S. Chigbu, A. Labib, Adenovirus: ocular manifestations [w:] Clinical Optometry 2020 Apr;12, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32425530/

• A. Jefferis, R. Perera, A. Hensher, Bacterial conjunctivitis [w:] BMJ Clinical Evidence 2012 Feb;2012, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22348418/

• K. Kapoor, S. Meyer, Treatment and prevention of ophthalmia neonatorum [w:] Paediatrics & Child Health 2013 Jan;18(1), https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24421666/