Wzrok dziecka rozwija się przez wiele lat, a nieprawidłowości mogą pojawić się już we wczesnym dzieciństwie. Problem polega na tym, że najmłodsi często nie potrafią powiedzieć, że widzą niewyraźnie – nie mają przecież porównania i mogą uważać taki sposób widzenia za naturalny. Dlatego wady wzroku u dzieci warto wykrywać podczas regularnych badań, a nie dopiero wtedy, gdy zaczną powodować wyraźne trudności. Wczesna diagnostyka pozwala dobrać odpowiednią korekcję i zapewnić dziecku dobre warunki do nauki oraz rozwoju.
Wady refrakcji, takie jak krótkowzroczność, nadwzroczność czy astygmatyzm, wymagają odpowiednio dobranej korekcji. W przypadku krótkowzroczności u dzieci, która ma tendencję do progresji, możliwe jest również zastosowanie metod spowalniających jej rozwój.
Najczęściej rozpoznawane wady wzroku u dzieci to krótkowzroczność, nadwzroczność i astygmatyzm. Każda z nich powoduje nieco inne problemy z ostrością obrazu. Krótkowzroczność utrudnia przede wszystkim wyraźne widzenie przedmiotów znajdujących się daleko. Przy nadwzroczności większy wysiłek może być potrzebny podczas patrzenia z bliska, natomiast astygmatyzm może powodować nieostry lub zniekształcony obraz niezależnie od odległości. Warto pamiętać, że pewien stopień nadwzroczności u małego dziecka jest zjawiskiem fizjologicznym i może zmniejszać się wraz ze wzrostem gałki ocznej.
U najmłodszych spotyka się również różnowzroczność, czyli znaczącą różnicę w mocy refrakcyjnej między oczami (np. jedno z nich ma -1 dioptrię, a drugie – 4 dioptrie. Osobną grupę stanowią zaburzenia takie jak zez i niedowidzenie. Przy wątpliwościach dotyczących poprawnego widzenia warto zgłosić się do okulisty.
Na rozwój wad wzroku wpływa wiele czynników, dlatego nie zawsze można wskazać jedną konkretną przyczynę. Znaczenie mają między innymi predyspozycje genetyczne oraz budowa gałki ocznej, rogówki i soczewki. Jeżeli rodzice mają wadę refrakcji, prawdopodobieństwo wystąpienia problemów ze wzrokiem u potomstwa może być większe.
Istotną rolę odgrywają również warunki, w których rozwija się wzrok. W przypadku krótkowzroczności znaczenie ma m.in. duża ilość pracy wykonywanej z bliska oraz zbyt mało czasu spędzanego na świeżym powietrzu. Niektóre zaburzenia widzenia u dzieci mogą mieć związek z wcześniactwem (tzw. retinopatia wcześniaków). Dzieci spełniające kryteria badań przesiewowych w kierunku ROP wymagają odpowiednio zaplanowanych kontroli okulistycznych już w okresie niemowlęcym.
Wada wzroku u dziecka nie zawsze daje oczywiste objawy. Szczególnie mały pacjent może nie zgłaszać żadnych trudności, dlatego ważna jest obserwacja jego zachowania. Niepokój powinny wzbudzić między innymi:
Duża wada wzroku u dziecka może powodować bardziej zauważalne problemy w codziennym funkcjonowaniu. Z kolei objawy wady wzroku nie zawsze są proporcjonalne do jej wartości – dzieci potrafią szybko i nieświadomie przystosować się do gorszego widzenia. Dlatego nawet bardzo duża wada wzroku u dziecka może zostać wykryta dopiero podczas profesjonalnego badania.
Zakres diagnostyki jest dostosowywany do wieku i możliwości współpracy małego pacjenta. Badanie wzroku można przeprowadzić również u dziecka, które nie zna jeszcze liter albo nie potrafi dokładnie opisać swoich dolegliwości.
Podczas badania w gabinecie okulista może ocenić m.in. ostrość wzroku, ustawienie i ruchomość oczu, przedni odcinek oka oraz dno oka. Ważnym elementem jest określenie refrakcji, czyli sprawdzenie, czy występuje wada wzroku u dziecka i jaka jest jej wielkość. U najmłodszych często wykonuje się badanie po zastosowaniu specjalnych kropli czasowo uniemożliwiających akomodację. Pozwala to uzyskać bardziej miarodajny wynik i właściwie dobrać korekcję.
Sposób postępowania zależy od rodzaju problemu, wieku dziecka i wyniku badania okulistycznego. Same wady refrakcji, takie jak krótkowzroczność, nadwzroczność czy astygmatyzm, koryguje się najczęściej za pomocą odpowiednio dobranych okularów. U starszych dzieci w określonych sytuacjach możliwe jest także stosowanie soczewek kontaktowych.
Jeśli zaburzenia widzenia u dziecka współwystępują z niedowidzeniem lub zezem, postępowanie może obejmować dodatkowe metody, np. zasłanianie lepiej widzącego oka, ćwiczenia ortoptyczne albo – w wybranych przypadkach – leczenie operacyjne. Nie istnieje więc jedna metoda odpowiednia dla wszystkich wad wzroku u najmłodszych. Jedno natomiast jest pewne: plan postępowania powinien wynikać z dokładnego rozpoznania problemu.
Na badanie okulistyczne nie trzeba czekać do momentu rozpoczęcia nauki w szkole. Wzrok rozwija się intensywnie w pierwszych latach życia, dlatego jego kontrola jest ważnym elementem profilaktyki zdrowotnej. Szczególną uwagę należy poświęcić dzieciom obciążonym rodzinnym występowaniem wad wzroku, wcześniakom oraz maluchom, u których rodzice zauważają niepokojące zachowania.
M. Czaińska, Wady wzroku dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, „Optyka” 2016, t. 4, nr 41, s. 33–46.
I. Grabska-Liberek, Podstawy okulistyki dla studentów medycyny i lekarzy rodzinnych, Termedia, Poznań 2021.
https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/aktualnosci/332243,objawy-wad-wzroku-u-dzieci
https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/61428,wady-wzroku-u-dzieci
Każda podróż rozpoczyna się od jednego kroku. Zauważalna poprawa komfortu Twojego życia rozpoczyna się od bezbolesnej i niezobowiązującej konsultacji. Dowiedz się więcej, żeby wyraźniej zobaczyć problem. Widzimy się w Eyemed.
