Jaskra może mieć różne postacie, a jedną z nich jest jaskra barwnikowa. Choroba wiąże się z mechanicznym uwalnianiem ziaren barwnika z tylnej powierzchni tęczówki i ich gromadzeniem w strukturach odpowiadających za odpływ cieczy wodnistej z oka. Może to prowadzić do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, a następnie uszkodzenia nerwu wzrokowego. Podobnie jak inne rodzaje jaskry, przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych sygnałów ostrzegawczych.
Jaskra barwnikowa jest rzadką postacią jaskry wtórnej otwartego kąta przesączania, która może rozwinąć się u osób z tzw. zespołem rozproszenia barwnika. W jego przebiegu dochodzi do uwalniania drobnych cząstek pigmentu z tylnej powierzchni tęczówki. Barwnik przemieszcza się wraz z cieczą wodnistą i może odkładać się m.in. w siateczce beleczkowania – czyli tkance w kącie przesączania, która reguluje odpływ cieczy wodnistej i ciśnienie wewnątrzgałkowe.
Jednocześnie należy podkreślić, że samo występowanie zespołu rozproszenia barwnika nie oznacza jeszcze jaskry. O jaskrze barwnikowej mówimy wtedy, gdy procesowi towarzyszy uszkodzenie nerwu wzrokowego lub charakterystyczne ubytki w polu widzenia.
Objawy jaskry barwnikowej mogą długo pozostawać niezauważalne. Stopniowe uszkodzenie nerwu wzrokowego nie musi powodować bólu ani wyraźnego pogorszenia ostrości wzroku. Z czasem mogą natomiast pojawiać się ubytki w polu widzenia.
U części chorych okresowo występują:
Takie dolegliwości mogą wiązać się ze wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego. Dolegliwości te pojawiają się niekiedy po wysiłku fizycznym, zwłaszcza takim, któremu towarzyszą wstrząsy i gwałtowne zmiany położenia ciała, jak bieganie, skoki, gry zespołowe. Wysiłek może wtedy nasilać uwalnianie barwnika i przejściowo podnosić ciśnienie w oku. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z zespołem rozproszenia barwnika musi rezygnować ze sportu – o ewentualnych ograniczeniach decyduje okulista na podstawie wartości ciśnienia i stanu nerwu wzrokowego.
Mechanizm rozwoju schorzenia jest związany przede wszystkim ze specyficznym położeniem tęczówki. Jej tylna powierzchnia może stykać się i ocierać o włókna obwódki rzęskowej utrzymującej soczewkę w swoim miejscu. Powoduje to uwalnianie cząstek barwnika. Jego nagromadzenie w siateczce beleczkowania utrudnia prawidłowy odpływ cieczy wodnistej i może podnosić ciśnienie w oku.
Zespół rozproszenia barwnika i jaskra barwnikowa występują najczęściej u osób z krótkowzrocznością i jest ona rzadziej rozpoznawana u kobiet niż u mężczyzn. Cechą wyróżniającą jest wiek zachorowania. Choroba zwykle ujawnia się w młodzzym wieku niż typowa jaskra pierwotna otwartego kąta, często w trzeciej i czwartej dekadzie życia, choć może zostać rozpoznana również później. To istotne, ponieważ osoby w tym wieku rzadko uważają się za zagrożone jaskrą i nie zgłaszają się na badania kontrolne.
Jednak jak już wspomnieliśmy, nie u każdej osoby z zespołem rozproszenia barwnika dochodzi do rozwoju jaskry.
Diagnostyka jaskry barwnikowej ma ustalić zarówno obecność charakterystycznych złogów pigmentu, jak i to, czy doszło już do uszkodzenia nerwu wzrokowego. Okulista mierzy ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz dokładnie ogląda przedni odcinek oka w lampie szczelinowej. Charakterystycznym znaleziskiem jest pionowy, wrzecionowaty pas barwnika odłożony na tylnej powierzchni rogówki, nazywany wrzecionem Krukenberga. Drugim typowym objawem są promieniste prześwity w tęczówce, widoczne w badaniu w świetle odbitym, powstające w miejscach, w których tęczówka ociera się o włókna utrzymujące soczewkę. Wraz ze wzmożoną pigmentacją kąta przesączania tworzą one zespół cech pozwalających rozpoznać rozproszenie barwnika.
Ważnym elementem diagnostyki jaskry barwnikowej jest gonioskopia, podczas której lekarz ocenia kąt przesączania i ilość nagromadzonego w nim barwnika. Diagnostykę mogą uzupełniać:
Regularne powtarzanie badań pozwala sprawdzić, czy choroba postępuje.
Leczenie jaskry barwnikowej ma na celu przede wszystkim obniżyć ciśnienie wewnątrzgałkowe i ograniczyć ryzyko dalszego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Sposób postępowania dobiera się do zaawansowania choroby, wartości ciśnienia i wyników badań kontrolnych.
Leczenie może obejmować stosowanie kropli obniżających ciśnienie w oku. U wybranych pacjentów stosuje się również laserową trabekuloplastykę, która ma poprawić odpływ cieczy wodnistej. Rozważana może być irydotomia laserowa, której celem jest zmniejszenie kontaktu tęczówki z włóknami utrzymującymi soczewkę, a więc ograniczenie samego uwalniania barwnika.
Przy niewystarczającej skuteczności leczenia zachowawczego i laserowego konieczne może być leczenie operacyjne.
Uszkodzenia nerwu wzrokowego, które już powstały, są nieodwracalne, dlatego celem leczenia jest zahamowanie lub spowolnienie dalszego rozwoju choroby. Warto jednak wiedzieć, że jaskra barwnikowa ma pod tym względem przebieg odmienny od innych postaci jaskry. Z upływem lat uwalnianie barwnika stopniowo wygasa, a jego złogi są usuwane z kąta przesączania. U części pacjentów ciśnienie wewnątrzgałkowe samoistnie się obniża, co pozwala niekiedy ograniczyć leczenie. Nie oznacza to wyleczenia, nie cofa wcześniejszych uszkodzeń i nie zwalnia z regularnych kontroli.
Do okulisty warto zgłosić się nie tylko po zauważeniu zaburzeń widzenia. Jaskra barwnikowa może długo nie powodować dolegliwości, dlatego szczególne znaczenie mają badania kontrolne u osób z rozpoznanym zespołem rozproszenia barwnika lub podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym.
Pigmentary Glaucoma and Pigment Dispersion Syndrome, https://eyewiki.org/Pigmentary_Glaucoma_and_Pigment_Dispersion_Syndrome, (dostęp: 10.09.2026)
Jaskra barwnikowa i zespół rozproszenia barwnika. Współczesna diagnostyka i postępowanie terapeutyczne, https://www.journalsmededu.pl/index.php/ophthatherapy/article/download/669/616, (dostęp: 10.09.2026)
Functional assessment of the Preserflo MicroShunt implant in pigmentary glaucoma: 2 years follow-up, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41701317/, (dostęp: 10.09.2026)
Każda podróż rozpoczyna się od jednego kroku. Zauważalna poprawa komfortu Twojego życia rozpoczyna się od bezbolesnej i niezobowiązującej konsultacji. Dowiedz się więcej, żeby wyraźniej zobaczyć problem. Widzimy się w Eyemed.
