Dioptria (jednostka mocy optyczne) jest podstawowym parametrem zapisywanym na recepcie na okulary. To stosowany na całym świecie standard, który wskazuje, jak silne soczewki są potrzebne do skorygowania wady wzroku (np. krótkowzroczności, nadwzroczności czy astygmatyzmu). Prawdopodobnie mało kto zastanawia się nad tym, jak oblicza się dioptrie oraz co dokładnie oznaczają ich wartości. W tym artykule przyjrzymy się bliżej temu zagadnieniu i wyjaśnimy, jak dioptrie w okularach przekładają się na jakość widzenia.
Dioptria (w skrócie D, dpt) to fizyczna jednostka miary stosowana w optyce i okulistyce, która wskazuje moc refrakcyjną układu wzrokowego. Termin ten opisuje zdolność układu optycznego (soczewki) do skupiania promieni światła na siatkówce oka. Upraszczając – dioptrie określają moc optyczną soczewki, która ma umożliwić ostre widzenie. Wartość dioptrii pokazuje, jak bardzo soczewka musi załamywać promienie świetlne, aby obraz był prawidłowo zogniskowany na siatkówce.
Na tej podstawie specjalista dobiera odpowiednią moc okularów lub szkieł kontaktowych, które kompensują nieprawidłowości widzenia. Wyższa wartość dioptrii oznacza silniejsze załamywanie światła, a tym samym większą niemiarowość (wadę) wzroku i potrzebę zastosowania mocniejszej korekcji. Matematycznie, dioptria jest odwrotnością ogniskowej układu (odległości ogniska od środka optycznego soczewki) przedstawionej w metrach. Przykładowo soczewka o zdolności skupiającej 1 dpt ma ogniskową równą 1 m. W sytuacji, gdy soczewka ma moc 2 dpt, jej ogniskowa będzie wynosić 0,5 m.
Krótkowzroczność (miopia) jest jedną z najczęściej spotykanych wad refrakcji. Polega na tym, że promienie świetlne skupiają się przed siatkówką, zamiast na niej. Powoduje to, że osoby dotknięte tą wadą widzą wyraźnie przedmioty znajdujące się blisko, podczas gdy wszystko, co oddalone, staje się zamazane.
Miopię koryguje się okularami lub soczewkami kontaktowymi o wartościach ujemnych – czyli takimi poprawiającymi widzenie na odległość. Otrzymując receptę na szkła, możemy się zatem spodziewać wartości dioptrii oznaczonych znakiem minus (-).
Rozróżniamy trzy rodzaje krótkowzroczności:
Nadwzroczność (hyperopia) to wada refrakcyjna, w której promienie światła wpadające do oka skupiają się za siatkówką, zamiast bezpośrednio na niej. W efekcie osoby z tą wadą mają trudności z wyraźnym widzeniem obiektów znajdujących się blisko, natomiast widzenie z daleka pozostaje prawidłowe.
Korekcja hyperopii odbywa się przy użyciu okularów lub soczewek kontaktowych o wartościach dodatnich, zwanych też okularami do czytania, choć mogą one służyć również do lepszego widzenia na większe odległości. Na receptach tego typu widnieją dodatnie wartości dioptrii (+).
Wyróżnia się trzy rodzaje nadwzroczności:
Odrębnym rodzajem wady wzroku jest astygmatyzm. Przy tej wadzie wzroku oko nie załamuje światła tak samo w każdym kierunku, przez co obraz może być zamazany lub rozciągnięty. Na recepcie opisuje się go za pomocą dioptrii cylindrycznych oraz osi cylindra. Do jednej dioptrii mówi się o niskim astygmatyzmie, a powyżej 3 o bardzo wysokim. Astygmatyzm może występować razem z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością, dlatego oprócz „plusa” lub „minusa” często widnieje dodatkowy zapis z wartością cylindra i osią.
Wiadomo już, co to jest dioptria w oku i jakie ma znaczenie w okulistyce. Aby dobrać odpowiednią moc okularów lub soczewek kontaktowych, konieczne jest wykonanie profesjonalnego badania wzroku. To zadanie dla optometrysty lub okulisty, który przy pomocy specjalistycznych urządzeń i testów ustala rodzaj i stopień wady wzroku. Badanie pozwala określić zarówno moc soczewek korekcyjnych, jak i dodatkowe parametry. Regularne kontrole wzroku są niezwykle ważne – pozwalają nie tylko precyzyjnie dostosować korekcję do zmian w ostrości widzenia, ale także zidentyfikować potencjalne nieprawidłowości, np. początki jaskry czy zaćmy. Jeśli zostanie zdiagnozowana wada refrakcji, po zakończonym badaniu pacjent otrzymuje receptę na okulary. Poszczególne parametry zapisywane są osobno dla prawego i lewego oka. Receptę można zrealizować w dowolnym salonie optycznym.
Wady wzroku występują bardzo często i dotyczą wielu osób. Im wyższa wartość dioptrii, tym większa wada wzroku. W przypadku bardzo dużych wad (powyżej -8.00 dioptrii i +5.00 dioptrii), które powodują uciążliwe problemy ze wzrokiem, mogą pojawić się trudności z dopasowaniem okularów. Problemy z doborem odpowiednich pomocy okulistycznych wynikają nie tylko z samej wielkości wady, lecz także m.in. z odległości źrenicznej czy konstrukcji soczewek. Warto jednak podkreślić, że tego typu wady wymagają wysoce spersonalizowanego podejścia do pacjenta. W korekcji dużych wad wzroku od wielu lat z powodzeniem stosuje się również zabiegi chirurgiczne i laserowe. Jednym z nich jest laserowa korekcja wzroku.
