Jak szybko postępuje zaćma? Etapy i rozwój choroby

Choć zaćma kojarzy się głównie z wiekiem senioralnym, proces jej rozwoju zaczyna się znacznie wcześniej, zanim pojawią się pierwsze widoczne problemy z widzeniem. Zmiany mętnieniowe w soczewce mogą rozwijać się po cichu nawet przez dekadę, by dać o sobie znać między 60. a 70. rokiem życia. U osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka objawy mogą się pojawić nawet po czterdziestce. Od czego zależy tempo postępu choroby i kiedy pogorszenie wzroku powinno skłonić do wizyty u okulisty?

Jak rozwija się zaćma?

Zaćma rozwija się m.in. w wyniku stopniowych zmian strukturalnych i chemicznych białek soczewki, w tym ich denaturacji i agregacji, co prowadzi do utraty jej przejrzystości. Soczewka to dwuwypukła, przezroczysta struktura umiejscowiona za tęczówką. Jej głównym zadaniem jest załamywanie promieni światła i precyzyjne kierowanie ich na siatkówkę, skąd sygnał trafia dalej do mózgu.

W rozwoju zaćmy dwa główne procesy wywołują postępujące zmiany w strukturze soczewki:

• Zmętnienie: odpowiada za zamglone lub „mleczne” widzenie, efekt olśnienia po zmroku, spadek kontrastu oraz blaknięcie kolorów.
• Stwardnienie: powoduje stopniową utratę elastyczności soczewki oraz wywołuje tzw. skoki wady refrakcji

Etapy rozwoju zaćmy

Proces mętnienia soczewki przebiega stopniowo i w klasyfikacji medycznej dzieli się na cztery główne etapy:

• Zaćma początkowa (cataracta incipiens): W strukturze soczewki pojawiają się pierwsze, niewielkie zmętnienia, na jej obwodzie (zaćma korowa) lub w centrum (zaćma jądrowa). Pacjent na tym etapie zwykle nie odczuwa jeszcze wyraźnego pogorszenia ostrości widzenia. Mogą jednak występować olśnienia, efekt „halo” wokół źródeł światła, spadek kontrastu oraz zmiany dotychczasowej wady wzroku.
• Zaćma niepełnodojrzała (cataracta immatura): Zmętnienia zaczynają obejmować kluczowe obszary soczewki. Widzenie staje się zauważalnie zamglone, pojawiają się trudności z czytaniem oraz rozpoznawaniem twarzy z odległości.
• Zaćma dojrzała (cataracta matura): Cała soczewka staje się całkowicie mętna i nieprzepuszczalna dla promieni świetlnych. Ostrość widzenia drastycznie spada, pacjent widzi świat jak przez gęstą, mleczną szybę i rozróżnia jedynie zarysy kształtów lub natężenie światła.
• Zaćma przejrzała (cataracta hypermatura): Zdenaturowane białka ulegają stopniowemu upłynnieniu, a twarde jądro soczewki opada na dno torebki soczewki (tzw. zaćma Morgagniego).W bardzo zaawansowanej zaćmie przejrzałej może dojść do wycieku białek soczewkowych przez uszkodzoną torebkę, co może prowadzić do odczynu zapalnego w przednim odcinku oka oraz wtórnego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, w tym jaskry fakolitycznej.

Jakie czynniki przyspieszają rozwój zaćmy?

Choć najczęstszą przyczyną zaćmy jest naturalny proces starzenia organizmu, pewne czynniki zdrowotne i środowiskowe mogą znacząco przyspieszyć mętnienie soczewki. Do najważniejszych z nich należą:

• Cukrzyca: Wysoki poziom glukozy we krwi przyspiesza rozwój zaćmy.
• Przewlekła steroidoterapia: Glikokortykosteroidy wchodzą w reakcję z białkami soczewki, zmieniając ich strukturę. Przyjmowanie steroidów może wywołać tzw. zaćmę posterydową (podtorebkową tylną), w której zmętnienie potrafi rozwinąć się w zaledwie kilka miesięcy.
• Promieniowanie UV i stres oksydacyjny: Światło słoneczne, szczególnie promieniowanie UV-B, generuje w oku wolne rodniki, które uszkadzają wiązania białkowe w soczewce.

Dodatkowo do czynników ryzyka zalicza się palenie tytoniu, urazy oka oraz przewlekłe stany zapalne gałki ocznej.

Objawy postępującej zaćmy.

Postępująca zaćma objawia się stopniowym spadkiem ostrości widzenia, narastającym wrażeniem patrzenia przez gęstą mgłę oraz utrudnionym widzeniem po zmroku. Często dochodzi również do powstawania efektu olśnienia wokół źródeł światła oraz do zmiany dotychczasowej wady wzroku.

Czy można zatrzymać postęp zaćmy?

Proces mętnienia soczewki oka jest nieodwracalny, nie da się zatrzymać ani cofnąć postępu zaćmy za pomocą kropli, diety czy suplementów. Zdenaturowane białka soczewki nie mogą odzyskać swojej pierwotnej przejrzystości.

Jedyną skuteczną i popartą dowodami naukowymi metodą przywrócenia prawidłowego widzenia jest zabieg chirurgiczny, polegający na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej.

Jak kontrolować rozwój choroby u okulisty?

Regularne wizyty kontrolne pozwalają precyzyjnie śledzić tempo mętnienia soczewki i uchwycić moment, w którym zmętnienie zaczyna istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Częstość wizyt określa lekarz prowadzący.

Podczas wizyty okulista ocenia stan oka w lampie szczelinowej, mierzy ostrość wzroku oraz wykonuje badanie autorefraktometrem. Gdy pogorszenie widzenia zaczyna utrudniać codzienne czynności, pacjent zostaje skierowany na kwalifikację do zabiegu usunięcia zaćmy.