Wzrok jest najważniejszym zmysłem, za pośrednictwem którego oglądamy świat i odbieramy obraz. To właśnie dzięki niemu dociera do nas większość informacji o otoczeniu – trudno wyobrazić sobie codzienne funkcjonowanie bez możliwości widzenia. Budowa narządu wzroku człowieka – czyli oka – jest niezwykle skomplikowana. Każdy element pełni ważną funkcję w procesie widzenia, a ich współpraca sprawia, że możemy obserwować otaczający nas świat. Przyjrzyjmy się zatem bliżej temu, jak zbudowane jest oko ludzkie i co sprawia, że widzimy.
Oko to jeden z najbardziej niezwykłych narządów ludzkiego ciała. Jego budowa jest wyjątkowo złożona – pod względem stopnia skomplikowania ustępuje jedynie mózgowi. To właśnie dzięki oczom możemy w ułamku sekundy rozpoznawać kształty, kolory czy odległości i błyskawicznie reagować na zmiany w otoczeniu. Oczy, choć niewielkie, są zbudowane z wielu elementów, które muszą ze sobą idealnie współpracować, by możliwe było prawidłowe widzenie. Narząd wzroku człowieka składa się z kilku kluczowych struktur: gałki ocznej, aparatu ochronnego (powieki, rzęsy), aparatu ruchowego, połączeń nerwowych (nerw wzrokowy) oraz ośrodków wzrokowych w korze mózgu.
Gałka oczna to główna część narządu wzroku. Jest umiejscowiona w przedniej części oczodołu, którego objętość wynosi około 30 cm3. Gałka oczna zajmuje ¼ tej objętości, czyli około 6,5 cm3. Wypełniona jest w większości cieczą wodnistą oraz ciałem szklistym – ponadto znajduje się tam również soczewka. Gałka oczna ma kształt zbliżony do kuli o długości osiowej około 23-24 mm i masie 7 g. W jej wnętrzu można wyróżnić komorę przednią oka oraz komorę tylną oka.
Narząd wzroku to niezwykle delikatna i wrażliwa część ludzkiego ciała. Dlatego natura wyposażyła go w specjalny system – aparat ochronny oka. Jest to zespół struktur, których głównym zadaniem jest zabezpieczanie gałki ocznej przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Ta część oka chroni przed urazami mechanicznymi, podrażnieniami oraz drobnoustrojami, które mogłyby doprowadzić do infekcji. Zapobiega także przedostawaniu się drobnych cząstek, takich jak kurz czy pył, które mogą powodować dyskomfort i zaburzać prawidłowe widzenie.
Aparat ruchowy oka obejmuje te elementy, które są odpowiedzialne za utrzymywanie oczu w odpowiedniej (równoległej) pozycji. Dzięki nim możemy też poruszać oczami w różne strony w czasie odbierania wrażeń wzrokowych – na wprost, w prawo, w lewo, w górę, w dół i w kierunkach skośnych. Sprawne działanie aparatu ruchowego jest niezbędne dla prawidłowego widzenia obuocznego, czyli odbierania spójnego obrazu z obu oczu.
Aby możliwe było świadome widzenie, informacje z oka muszą zostać przesłane do mózgu. Odpowiada za to nerw wzrokowy (II nerw czaszkowy), który przewodzi impulsy wzrokowe z siatkówki do mózgu. Nerw wzrokowy przekazuje informacje od fotoreceptorów do kory wzrokowej.
Częścią mózgu odpowiedzialną za przetwarzanie bodźców wzrokowych jest kora wzrokowa. Struktura ta jest zlokalizowana w obrębie płata potylicznego i stanowi ostatni element drogi wzrokowej. Bez aktywności tego obszaru nie moglibyśmy rozpoznawać kształtów, kolorów, ruchu i innych aspektów związanych z percepcją wizualną.
Aparat ochronny oka tworzą:
W skład aparatu ruchowego wchodzi 6 mięśni:
Gałka oczna jest skomplikowanym narządem optycznym, który umożliwia nam precyzyjne postrzeganie otaczającego świata. Jest silnie unerwiona i unaczyniona, dlatego nawet niewielkie podrażnienie powoduje ból. Moc układu optycznego oka wynosi 60 dioptrii, z czego mniej więcej 2/3 przypada na rogówkę. Gałka oczna składa się z aż trzech błon:
Pod względem optycznym oko człowieka funkcjonuje podobnie jak kamera lub aparat fotograficzny. W pierwszej kolejności promienie świetlne wpadają do oka przez przezroczystą rogówkę, która wraz z soczewką tworzy układ optyczny oka. Następnie światło przechodzi przez źrenicę, trafia na soczewkę, by w końcu dotrzeć do siatkówki. Ta ostatnia przekształca światło w impulsy nerwowe, które poprzez nerw wzrokowy są przesyłane do kory wzrokowej. Dopiero w mózgu powstaje obraz taki, jaki widzimy.
To pierwsza ważna tkanka umiejscowiona z przodu oka. Pełni rolę taką, jak obiektyw w aparacie fotograficznym. Jest całkowicie przeźroczystą soczewką. Gdy mrugamy to właśnie po rogówce przesuwają się nasze powieki starając się utrzymać ją całkowicie nawilżoną. Gdybyśmy chcieli palcem dotknąć oka w centralnym jego punkcie to właśnie dotkniemy rogówki. Kształtem przypomina kawałek kuli i właśnie dokładnie taka powinna być. Ten opis jest oczywiście wielkim uproszczeniem, ale zaufaj nam, nie potrzebujesz wiedzy profesorskiej. Rogówka jest najważniejszą soczewką naszego oka i to właśnie jej kształt jest odpowiedzialny za czy mamy wadę wzroku czy nie. Odpowiednie modelowanie rogówki i zmiana jej kształtu jest właśnie celem laserowej korekcji wzroku.
Znajduje się pod rogówką i odpowiada za kolor naszych oczu, a także, co ważniejsze, za wielkość czarnego otworu w centrum oka – źrenicy. Tęczówka kontroluje ilość światła, które wpada do oka – dokładnie tak jak w aparacie fotograficznym przesłona. To ważne, aby wiedzieć, że czym większa źrenica tym gorzej widzisz. Dlatego w słoneczny dzień nie musisz mrużyć oczu, aby coś widzieć ostrzej. Dlatego łatwiej jest czytać osobom w podeszłym wieku w pełnym słońcu a gorzej o zmroku.
Pod tęczówką znajduje się kolejna soczewka. To tak, jakby aparat fotograficzny miał dokręcony jeszcze jeden obiektyw. Ta soczewka wewnątrzgałkowa ma niesamowitą możliwość do zmiany swojego kształtu. Dzięki temu nasz układ wzrokowy może dostosować się do zmiany odległości obserwowanego przedmiotu. Krótko mówiąc soczewka wewnątrzgałkowa to nic innego, jak obiektyw z zoomem. A sam proces zoomowania w okulistyce nazywamy akomodacją – to słowo też Ci się przyda.
Zapamiętaj, że akomodacja to nic innego jak zoomowanie. Jak taka soczewka może zoomować? Używa do tego mięśni oka, które niestety działają poprawnie do ok. 45–50 roku naszego życia a potem…?
Potem nie potrafimy dobrze zoomować. Oddalamy tekst, aż ręce stają się za krótkie. Szukamy pomocy u okulisty czy optyka i kupujemy okulary do czytania. Ale przecież dzisiaj są lepsze metody, o których przeczytasz dalej.
Oba nasze obiektywy (rogówka i soczewka wewnątrzgałkowa) pozwalają na powstanie obrazu na dnie oka, gdzie znajdują się fotoreceptory zamieniające ten obraz na kod, który może odczytać ludzki mózg. Na dnie oka znajduje się siatkówka i jeśli jest zdrowa to widzimy doskonale obraz, który tam się znajdzie.
