Jaskra u dzieci – objawy, przyczyny i leczenie

Jaskra to poważna i niebezpieczna choroba oczu, która może doprowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku. Charakteryzuje się postępującym niszczeniem nerwu wzrokowego, co powoduje utratę części postrzeganego obrazu. Chociaż na jaskrę najczęściej chorują osoby starsze, to tak naprawdę jest to schorzenie, które może występować w każdym wieku. Jedną z rzadszych odmian tej choroby jest jaskra dziecięca. W tym artykule zajmiemy się omówieniem przyczyn, objawów i metod leczenia jaskry u najmłodszych.

Czym jest jaskra u dzieci?

Jaskra u dzieci to rzadko spotykana, ale niezwykle poważna choroba narządu wzroku. W krajach zachodnich występuje z częstością 1 na 10 000 urodzeń. Jednak w innych rejonach świata, na przykład na Bliskim Wschodzie, ryzyko to wzrasta nawet do 1 na 2500 urodzeń. Jaskra dziecięca może prowadzić do trwałego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego, a w efekcie znacznego pogorszenia widzenia czy nawet ślepoty całkowitej. Wyróżniamy dwa podstawowe typy jaskry u dzieci:

• pierwotna jaskra wrodzona – rozwija się już w okresie życia płodowego i zazwyczaj ujawnia we wczesnym dzieciństwie,
• wtórna jaskra dziecięca – powstaje w wyniku innych chorób, urazów oka lub wad anatomicznych.

Wspólnym mianownikiem wszystkich rodzajów jaskry u dzieci jest postępujące uszkodzenie nerwu wzrokowego. U dzieci zmiany mogą rozwijać się znacznie szybciej niż u dorosłych, kluczowa jest zatem wczesna diagnostyka.

Przyczyny rozwoju jaskry u najmłodszych

Mechanizm powstawania jaskry u dzieci różni się w zależności od formy choroby. Najczęstszy typ jaskry dziecięcej to jaskra pierwotna (wrodzona), która obejmuje około 50-70% przypadków. Schorzenie jest związane z nieprawidłowym rozwojem struktur oka odpowiedzialnych za drenaż cieczy wodnistej. W wyniku wad w budowie kąta przesączania dochodzi do zablokowania odpływu cieczy z oka, co prowadzi do narastania wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Jaskra pierwotna może się pojawić:

• zaraz po urodzeniu (postać noworodkowa),
• między 1. a 36. miesiącem życia (postać niemowlęca),
• po 3. roku życia (postać młodzieńcza).

Wtórna jaskra u dziecka może rozwinąć się na skutek:

• urazów gałki ocznej,
• operacji, np. usunięcia wrodzonej zaćmy,
• infekcji narządu wzroku, np. u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów,
• zaburzeń metabolicznych,
• leczenia glikokortykosteroidami,
• chorób genetycznych (takich jak zespół Axenfelda-Riegera, aniridia, zespół Sturge’a-Webera),
• choroby nowotworowej.

Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do podwyższenia ciśnienia śródgałkowego i uszkodzenia nerwu wzrokowego.

Objawy jaskry u dzieci – na co zwrócić uwagę?

Objawy jaskry u dziecka mogą być różnorodne i występować z różnym nasileniem, w zależności od specyfiki choroby i stopnia jej zaawansowania. Często są trudne do zauważenia, dlatego warto uważnie obserwować dziecko, zwłaszcza jeśli występują niepokojące zmiany w wyglądzie lub zachowaniu oczu.

Najczęstsze objawy jaskry u niemowląt obejmują:

• powiększenie gałek ocznych (woloocze), spowodowane wzrostem ciśnienia i obrzękiem tkanek,
• światłowstręt – dziecko odwraca głowę od jasnego światła,
• mętną rogówkę,
• nadmierne łzawienie oczu,
• oczopląs – mimowolne ruchy gałek ocznych mogące świadczyć o zaburzeniach widzenia.

Objawy jaskry u starszych dzieci mogą obejmować:

• pogorszenie ostrości widzenia,
• problemy z widzeniem peryferyjnym,
• częste bóle głowy,
• nasilającą się krótkowzroczność,
• zez – szczególnie przy znacznym osłabieniu wzroku w jednym oku.

Jak diagnozuje się jaskrę u dziecka?

Wczesne rozpoznanie jaskry u dzieci ma ogromne znaczenie dla skuteczności leczenia. Diagnostyka jaskry dziecięcej i młodzieńczej jest bardziej skomplikowana niż u dorosłych i wymaga szczegółowego badania okulistycznego, dostosowanego do wieku i możliwości współpracy dziecka. W niektórych sytuacjach, szczególnie u niemowląt i małych dzieci, badania mogą być przeprowadzane w znieczuleniu ogólnym.

Proces diagnostyczny obejmuje kilka kluczowych parametrów:

• pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria),
• badanie przedniego odcinka oka,
• badanie dna oka,
• badanie rogówki,
• optyczna tomografia koherentna (OCT),
• badanie pola widzenia.

Czy jaskrze u dzieci można zapobiec?

Jaskrze u dzieci, czyli jaskrze wrodzonej, nie da się skutecznie zapobiec. Niestety, jak dotąd nie odkryto sposobu jej leczenia przyczynowego. Chorobę leczy się tak samo u dorosłych – zachowawczo (farmakologicznie) lub chirurgicznie. Choć jaskra u dziecka jest schorzeniem nieuleczalnym, szybkie rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniej terapii może znacząco poprawić jakość życia dziecka. Kluczowe znaczenie ma tu wykonywanie regularnych badań kontrolnych oraz monitorowanie ciśnienia śródgałkowego. Dzięki odpowiedniemu leczeniu możliwe jest ograniczenie przykrych dolegliwości i spowolnienie postępu choroby. Jeśli leczenie zostanie podjęte we właściwym momencie, to nawet w przypadku jaskry u dzieci rokowania mogą być stosunkowo dobre, zwłaszcza przy stałej kontroli specjalistycznej.